O'zMU » Ma'lumotlar » Informatika va tadbiqiy dasturlash kafdrasi

Informatika va tadbiqiy dasturlash kafdrasi dastlab «EHM va dasturlash» nomi bilan 1978 yil «EHMning matmatik ta'minoti» kafdrasi bazasida tashkil etilgan. Kafdra ochilgandan boshlab  2010 yilgacha profssor, «O’zbkistonda xizmat ko’rsatgan ta'lim xodimi» M.Aripov, 2010-2012 o’quv yilida prof. B.Abduraximovlar rahbarlik qilganlar. 2012 yil sntyabrdan boshlab esa dots. A.Xaydarov  rahbarlik qilmoqda.

Hozirgi kunda kafdrada 4 ta fan doktori, 7 ta fan nomzodi va bir qator yosh o’qituvchilar ishlamoqda. Kafdra univrsittning barcha fakulttlaridagi aspirantlar va tadqiqotchilar uchun “Informatsion txnologiyalar asoslari” fanidan saboq brish bilan bir qatorda «Amaliy matmatika va informatsion txnologiyalar» mutaxassisligi bo’yicha magistrlar va bakalavr mutaxassislar tayyorlaydi. 2000-2012 yillar davomida kafdrani «Amaliy matmatika va informatsion txnologiyalar» mutaxassisligi bo’yicha 100 dan ortiq magistrlar bitirib chiqishgan. Kafdra bitiruvchilari rspublikaning barcha viloyatlarida, ishlab chiqarishning turli sohalarida (maktab, o’rta va oliy o’quv yurtlari, ilmiy tkshirish institutlari, moliya, soliq va bank tizimlari, ichki ishlar vazirligi, mudofaa vazirligi va h.k.) mhnat qilmoqdalar.

Kafdrada chiziqsiz muhitda jarayonlarning tadqiqoti (sonli, avtomodl), informatsion tizimlar, ma'lumotlarni himoya qilish, intrval usullar va boshqa yo’nalishlar bo’yicha izlanishlar olib boriladi. Jumladan, profssor M. Aripov tomonidan taklif qilingan va ilm ahli orasida e'tirof etilgan «Chiziqsiz masalalarni chishning ajratish usuli» bo’yicha chiziqsiz, bir jinsli bo’lmagan harakatlanuvchi muhitda, bir yoki bir nchta komponntali issiqlik tarqalish jarayonlarini sonli, avtomodl va taqribiy-avtomodl tadqiq qilish yo’nalishida (prof. M. Aripov, dots. A.Xaydarov, T.K.Xojiv, F.A. qobiljonova, A.Matyakubov, D.Nazirova,  J.Raximbkov, M.Xojimurodova) ilmiy izlanishlar olib borilmoqda. Bundan tashqari, “Ma'lumotlarni himoya qilishning kriptografiya mtodlari va programmalarini yaratish, hamda ularni hayotga tadbiq qilish” (prof M.Aripov), “Intrval usullarini turli jarayonlarni o’rganishga qo’llashni asoslash va dasturiy ta'minotlarini yaratish” (prof. Z.X.Yuldashv), “Atmosfrik jarayonlarni matmatik va sonli modllashtirish, o’rta Osiyo rgioni uchun iqlim sharoitining o’zgarishiga toqlarning ta'siri o’rganish, sonli modlini qurish va dastur majmuasini yaratish” (prof. B.F. Abduraximov), “Matmatik-fizikaning nokorrkt va tskari masalalarini taqribiy chish va tkshirish” (prof. K.S.Fayazov, I.Xajiv) yo’nalishiri bo’yicha ham faol ishlar olib borilmoqda. Shu jumladan, rspublikaning boshqa OO’Yuda ham mana shu yo’nalishlarda kafdra profssorlari rahbarligida katta izlanishlar olib borilmoqda.

Yuqorida zikr etilgan ilmiy yo’nalishlar bo’yicha oxirgi 5 yillikda 300 dan ortiq ilmiy maqolalar, shu jumladan cht ellarda 60 dan ortiq maqolalar chop etildi va nufuzli xalqaro ilmiy anjumanlarda 50 dan ortiq ma'ruzalar qilindi (M.Aripov, B.F.Abduraximov, q.S.Fayazov, Z.X.Yuldashv, A.Xaydarov, O.Ibragimov, A.Matyakubov). Informatika fanini masofali o’qitish muammolari va informatsion txnologiyalarga bag’ishlangan qator ilmiy izlanishlar natijalari, ilmiy anjumanlarda muhokama qilindi. Kafdra profssor-o’qituvchilari tomonidan yaratilgan programma mahsulotlari uchun 10 dan ortiq patnt olindi.

Kafdra qoshida «Chiziqsiz jarayonlarni taqribiy, avtomodl va sonli modllashtirish» mavzusida ilmiy sminar va talabalar uchun bir nchta to’garaklar muntazam ishlab turibdi.

Kafdrada 20 dan ortiq darslik, o’quv va uslubiy qo’llanmalar yaratildi. Shu jumladan prof. M.Aripov tomonidan «Intrnt va elktron pochta asoslari», «Informatika va hisoblash txnikasi asoslari», hammualliflikda «Osnovo` intrnt», hamda 2 qismlik «Informatika. Axborot txnologiyalari» o’quv qo’llanmalari (bir marta kirill alifbosida va ikki marta lotin alifbosida), akadmik litsy va kolljlar uchun A.Xaydarov bilan birga «Informatika asoslari» o’quv qo’llanmasi, J.Muxamadiv bilan birgalikda huquqshunos mutaxassislari uchun «Informatika» darsligi (kirill va lotin grafikasida), Z.X.Yuldashv va F.A.Kabiljanovalar bilan hammualliflikda «Osnovo` informatiki» o’quv qo’llanmasi, N.Otaxov bilan  hammualliflikda “Delphi dasturlash tili” o’quv qo’llanmasi va bir qancha ma'ruza matnlari kabi adabiyotlar chop etildi.

Kafdrada ilmiy-pdagogik kadrlar tayyorlashga ham katta e'tibor brilmoqda. Kafdra a'zolari rahbarligida bir qancha aspirant va tadqiqotchilar nomzodlik dissrtatsiyalarini himoya qilishgan. Kafdrada faoliyatlari davrida: Rasulov A.S., Abdurahimov B.F. va Z.X.Yuldashvlar fan doktorlik dissrtatsiyalarini, Baxramov A., Nosirov K., Ganiv M., Kodirov T.T., Tokarva N.A., Orlnko Yu., Po’latov S., Uzoqov A., Pudovchnko Yu., Sadulllava Sh., O.Ibragimovlar esa f.-m.f.n. ilmiy darajasini olish uchun tayyorlagan dissrtatsiyalarini muvaffaqiyatli yoqlab, hozirda ular rspublikamizning takchi oliy o’quv yurtlarida va korxonalarda mhnat qilishmoqda. Kafdrada aspiranturani tamomlagan A. Puttiv va S. Mdjidovlar AQShdagi takchi firmalarda dasturchi lavozimlarida muvaffaqiyatli ishlamoqda. A.Xaydarov esa doktorlik ilmiy ishini yakunlamoqda. Bir qancha aspirantlar va ilmiy izlanuvchilar o’z nomzodlik dissrtatsiyalarini himoya qildilar (Xaydarov A., Matyakubov A., Toshpulatov F., Xodiv Sh., Qobiljonova F.,) va ayni paytda kafdrada faoliyat ko’rsatmoqdalar. Kafdrada ilmiy ishlarini yakunlash arafasida turgan xodimlar (Xajiv I., To’laganov Z., Xojiv T.K.,) ilmiy kngashlarga topshirishga tayyorlamoqdalar.

Kafdra aspiranti Ibragimov A. (ilmiy rahbar dots. Yuldashv Z.X.) 2000 yil Przidnt stipndiyasi sovrindori bo’lgan va 2003 yilda nomzodlik dissrtatsiyasini muvaffaqiyatli himoya qilgan. Kafdra magistri Abdullav D.(rahbar prof. Aripov M.M.) Przidnt stipndiyasi sovrindori bo’lgan(2010). Kafdra talabasi Aliv E. talabalar o’rtasida olimpiada g’olibi bo’lgan (rahbar f.m.f.d. Z.X.Yuldashv).

Kafdrada ilmiy izlanishlar bo’yicha Moskva, Sankt-Ptrburg, Novosibirsk, Mts (Fransiya), Mdison (AQSh), Blfast, London (Angliya), Gttingn (GFR), Fukuoka (Yaponiya), Kuala-Lumpur (Malayziya), Firat (Turkiya), Pitshti (Ruminiya), Syurix (Shvytsariya), Vna(Avstriya), Myunxn (GFR) va boshqa bir qancha shaharlardagi ilmiy markazlar bilan ilmiy aloqalar o’rnatilgan. Prof. M.Aripov Pitshti (Ruminiya,1998), Mts, Fransiya (1997, 1999, 2000), Uxan (XXR 1990), Mdison (AQSh, 1992), Firat (Turkiya, 1999), Olmoniya (1976, 1998, 2000, 2001), Putra (Malayziya), Syurix (Shvytsariya) univrsittlarida ilmiy ma'ruzalar qilgan. Matmatiklarning butunjahon kongrssida (1998 yil Brlin) ilmiy ma'ruzalar bilan chiqqan va majlislarida raislik qilgan. U Amrika Qo’shma Shtatlari va vropadagi «Matmatika» hamda Olmoniyadagi «Amaliy matmatika va mxanika» jamiyatlarining a'zosidir. U «Who is Who» hamda «2000 butun dunyo intlktuallari» ro’yxatiga kiritilgan.

Kafdra faoliyati davrida prof. M.Aripov boshchiligida 7 ta xalqaro va rspublika miqyosidagi ilmiy anjumanlar («OS», «EHMning o’quv jarayonida qo’llanilishi», «Bosh konstruktorlar majlisi»,«Amaliy matmatika va informatsion txnologiyalarning dolzarb muammolari - Al-xorazmiy 2009», »,«Amaliy matmatika va informatsion txnologiyalarning dolzarb muammolari - Al-xorazmiy 2012» va boshqalar) o’tkazilgan.

Kafdra profssor-o’qituvchilari nufuzli ilmiy markazlar bilan ilmiy aloqalar qilish bilan birga malaka oshirish masalalariga ham e'tibor brib bormoqda. Profssor M.M.Aripov Avstriya, Grmaniya va Turkiyada, B.F.Abduraximov 2 marta Hindistonda va bir marta Grmaniyada, Q.S.Fayazov va A.Xaydarovlar Avstriyada va Grmaniyada, F.Toshpo’latov Amrikada, M.M.Aripov, B.F.Abduraximov, A.Nurumova, M.Xojimurodova va J.Raximbkovlar esa Alma-Atada (2012 y) malaka oshirib klishgan.

O’zbkiston Rspublikasidagi univrsittlarga va o’quv muassasalariga yordam brish, ilmiy-pdagogik hamkorlik qilish, ilmiy-pdagogik kadrlar tayyorlash masalalarida ham doimiy hamkorlik ishlari olib borilmoqda.

Kafdrada ilmiy grantlar bo’yicha ham ilmiy izlanishlar olib borilmoqda: «Web ga asoslangan klint-srvr txnologiyasida milliy ta'lim giprsistmasini yaratish» (amaliy grant, 2003-2005 yillar, rahbar Aripov M.M.); «Multimdia txnologiyalari asosida tashqi ta'sirni hisobga olgan olda diffuzion jarayonlarni kompyutrda modllashtirish» (fundamntal grant, 2003-2007 yillar, rahbar Aripov M.M.); JEP 25-221-2004 «O’zbkiston univrsittlarida ximiyaga yo’naltirilgan kompyutr ilmi asosida magistrlar tayyorlash» (xalqaro grant, 2005-2008 yillar, rahbar Aripov M.M.); Nkorrktno` kravo` zadachi dlya diffrnitsalno-opratorno`x uravnniy vo`sokogo poryadka (fundamntal grant, 2003-2007 yillar, rahbar Fayazov Q.); «Diffuziya-raktsiya tipidagi masalalarni kompyutrda modllashtirish» (yoshlar granti, 2004-2006 yillar, rahbar Matyakubov A.); «Kompyutrno modlirovani, vizualizatsiya nlinyno`x protsssov, opiso`vamo` uravnniyami i sistmami tipa raktsii-diffuzii i Klyna-Gordona, giprbolichskix sistm,  nkorrktno` zadachi dlya abstraktno`x diffrntsialno`x uravnniy» (fundamntal grant, 2007-2011 yillar, rahbar Aripov M.M.). Hozirgi kunda kafdrada 1 ta fundamntal, 1 ta amaliy va 1 ta yoshlar granti bo’yicha ilmiy tadqiqotlar olib boilmoqda.

JEP 25-221-2004, COCUZ «O’zbkiston univrsittlarida ximiyaga yo’naltirilgan kompyutr ilmi asosida magistrlar tayyorlash» (2005-2008, hamkorlar Vna univrsitti, Myunxn txnika univrsitti, DANUBE, O’zbkiston Milliy univrsitti, Toshknt kimyo-txnologiya instituti) mavzusidagi xalqaro grant asosida fakulttimizda zamonaviy kompyutrlar va srvr hamda ikkita rangli printr bilan jihozlangan ikkita kompyutr sinfi ochildi. Shu grant asosida amaliy matmatika va informatika sohasida 150 tadan ortiq adabiyotlar olindi va talabalar ixtiyoriga brildi. Kafdramizda o’z ichiga 50 000 tadan ortiq adabiyotlarni olgan elktron kutubxona tizimi yaratilib univrsitt lokal tarmog’i orqali foydalanishga topshirildi. JEP 25-221-2004, COCUZ granti asosida 3 ta talaba magistrlik Myunxn txnika univrsittida 4 oylik stajirovkada bo’lishdi va magistrlik dissrtatsiyalarini yozib, himoya qilishdi. 1 ta magistr shu grant mablag’i hisobidan

158918-TEMPUS-12009-1-AT-TEMPUS-JPCR CANDI: “Uchbno` komptntsii i infrastruktura dlya e-Learning i prpodgotovki” (2009-2012 yillar, hamkorlar Angliya ochiq univrsitti, Vna univrsitti, Vna txnika univrsitti, Myunxn txnika univrsitti, O’zbkiston Milliy univrsitti, Toshknt kimyo-txnologiya instituti, Urganch Davlat univrsitti, Qozog’iston Milliy univrsitti, xalqaro Qozoq-Turk univrsitti) mavzusidagi xalqaro grant asosida bitta multimdiya komplksi va 40 ta noutbuk xarid qilindi. Ular asosida bitta kompyutr sinfi va bitta iqtidorli talabalar uchun sinf jihozlandi.

Kafdra a'zolari tomonidan qator xo’jalik shartnomalari bajarilgan va ilmiy izlanishlar natijalari hayotga tadbiq etilgan: “Razrabotka programmnogo obspchniya komplksa zadach obrabotka rjimov UKZ i oprdlniya sostoyani izolyatsii i paramtrov EXZ” (TashTransGaz korxonasi); Razrabotka komplksa programm dlya formirovaniya ravnomrnogo mashinnogo katologa zvzd (Astronomiya instituti); Razrabotka algoritmov i programmnogo obspchniya raschtov volnovodnogo dlitlya mohnosti (MDU); Razrabotka programmnogo obspchni dlya bortovo`x mashin (Zlnograd); Razrabotka programmnogo matmatichskogo obspchniya EVM dlya rshniya sptsialno`x zadach (Sankt-Ptrburgdagi FOTON IChB).

 

Haydarov Abdugappar Tashpulatovich - fizika-matematika fanlari nomzodi, dotsent, O’zbekiston milliy universiteti ”Informatika va tadbiqiy dasturlash” kafedrasi mudiri. 1953 yil 22-dekabrda Chimkent viloyati, Turkiston tumanida xizmatchi oilasida tug’ilgan. 1971 yil o’rta maktabni tugatib ToshDU ning amaliy matematika va mexanika fakultetiga o’qishga kirdi. 1976 yil mazkur fakultetini amaliy matematika mutaxassisligi bo’yica tugatib yo’llanma bo’yich ToshDU ning hisoblasg markaziga ishga qabul qilindi.

1976-85 yillar ToshDU hisoblash markazida muxandis, katta muxandis, matmatik-programmist lavozmlarida ishlagan. 1985 yildan Informatika va tadbiqiy dasturlash kafdrasida assistnt, katta o’qituvchi (1990) va dotsnt (1995) lavozimlarida faoliyat olib borgan. 2000-2002 yillar Kompyutr txnologiyalari fakulttida ilmiy ishlar bo’yicha dkan muovini, 2003-2004 yillar esa  Informatsion txnologiyalar kafdrasi mudiri lavozimida ishlagan. 2004 yildan esa shu kafdraning, 2005-2012 yillarda esa Informatika va tadbiqiy dasturlash kafdrasi dotsnti vazifasini bajarib klgan.  30 yil davomida E?M va Programmalash Informatika va ?isoblash txnikasi asoslari, Opratsion sistmalar, Yangi informatsion txnologiyalar va boshqa informatikaga oid kurslar, maxsus kurs va sminarlar olib borgan. O’zMU malaka oshirish institutida, Rspublika va Toshknt shahar o’qituvchilar malaka oshirish institutida ma'ruzalar o’qigan, hamda amaliy mashg’ulotlar olib borgan. O’zMU aspirantlari va tadqiqotchilari uchun I va XTA kursidan, O’zMU qoshidagi Oliy pdagogika institutida «Yangi kommunikatsion txnologiyalar» kurslaridan ma'ruzalar o’qiydi. Informatika va tadbiqiy dasturlash kafdrasi bakalavr va magistr talabalarining bitiruv va magistrlik dissrtatsiyalariga ilmiy rahbarlik qilib klmoqda.

«Ba'zi bir bir jinsli bo’lmagan muhitlarda chiziqsiz issiqlik tarqalish jarayonlarini modllashtirish» mavzusida nomzodlik dissrtatsiyasini yoqlagan.

Dotzent Haydarov A.T. ilmiy-tadqiqot ishlarida faol qatnashib, yuqori malakali kadrlar tayyorlashda ham faoliyat ko’rsatib kelmoqda. Uning asosiy ilmiy izlanishlari sohasi – Chiziqsiz issiqlik tarqalish jarayonlarini matmatik va sonli modllashtirish; Informatsion sistmalar programma ta'minoti, ta'lim sohasida multimdia txnologiyalari. Jami 70 dan ortiq ilmiy-uslubiy ishlar muallifi. Jumladan 4 ta darslik (1 ta elktron darslik) va 2 ta ma'ruzalar matni chop etilgan. Oliy o’quv yurtlari uchun rspublikamizning shu sohadagi takchi profssor-o’qituvchilari bilan hammualliflikda yozilgan 2 tomdan iborat “Informatika va hisoblash txnikasi asoslari” darsliklari uchun Oliy va o’rta maxsus o’quv yurtlari vazirligining «Eng yaxshi darslik uchun» mukofoti va faxriy yorlig’i bilan, profssor M.Aripov bilan hamkorlida yozilgan akadmik litsy va kasb-hunar kolljlari uchun yozilgan “Informatika asoslari” darsligi uchun esa tanlov mukofoti va faxriy yorliq bilan taqdirlangan.

Dotzent Haydarov A.T.ning amaliy tadqiqotlar va oliy ta’lim muammolarini echish masalalari sohasidagi faoliyti ham ahamiyatga molik. U maqsadli ilmiy-tadqiqot ishlanmalarining doimiy ishtirokchisidir. Masalan, “Informatika va tadbiqiy dasturlash“ kafedrasi Tempus fondiga tegishli ikki xalqaro granti (JEP 25-221-2004 COCUZ va 158918-TEMPUS-12009-1-A-TEMPUS-JPCR CANDI)  ishtirokchisi. Hozirgi paytda dots. Haydarov A.T. Germaniya, Avstriya, Buyuk Britaniya, Qozoqiston universitetlaridagi hamkasabalari bilan CANDI grantida ishtirok etmoqda va “Vizualization“ kursini hamda talabalarni masofaviy o’qitish va platforma yaratish bo’yicha faoliyat olib bormoqda.

Dotzent Haydarov A.T. Vena universitetida (2007), Myunxen texnika universitetida (2007), Vena texnika universitetlarida (2012) malaka oshirgan.