O'zMU » Ma'lumotlar » Geodeziya, kartografiya va kadastr kafedrasi

O’zbkiston Milliy univrsitti (Sobiq O’rta Osiyo davlat univrsitti) ning Godziya, kartografiya va kadastr kafdrasi O’zbkiston kartografiyasi va u bilan bog’liq bo’lgan tadqiqotlarning markazi hisoblanadi. Shu yil may oyida kafdraning 90 yilligini nishonlash rjalashtirilgan.

Kafdraga 1921-yili profssor N.I.Lbdnskiy asos solgan. 1921-1945 yillarda kafdra turli fakulttlarning tarkibida faoliyat yuritdi. 1945 yili mustaqil Gografiya fakultti tashkil qilingandan so’ng, uning tarkibida to’rtta kafdra, chunonchi tabiiy gografiya, iqtisodiy gografiya, quruqlik gidrologiyasi hamda Godziya va kartografiya kafdrasi ish boshladi. 1946 yildan boshlab gografiya fakulttida gograf va gidrologlardan tashqari O’zbkistonni  va O’rta Osiyodagi boshqa Rspublikalarni kadrlar bilan taminlash maqsadida kartografiya bo’yicha ham mutaxasislar tayyorlash yo’lga qo’yildi.

Profssor N.I.Lbdnskiy kafdraga 1948 yilgacha mudirlik qildi. So’ngra oldinma kyin topograf F.L.Toropkin., profssor. I.G.Krasovskiy, katta o’qituvchi I.G.Chrnyak, dotsnt Ch.V.Galkov, profssor T.M.Mirzaliv, dotsntlar .G.Brodskiy, P..Butnko, A.Egambrdiv, L.H.G’ulomova, X.M.Muborakov va profssor E.Yu.Safarovlar rahbarlik qildilar.

1966 yildan 1977 yilgacha kafdraga dots. T.Mirzaliv rahbarlik qilib 1961 yili kartograf mutaxasisligi yopilib qolgan edi. Ularni say-harakati bilan qayta tiklandi. Ular vaqtida kafdrada o’qish jarayoni o’zbk tilida olib borilib, o’zbk tilida o’quv qo’llanma va darsliklar yaratilgan.

Dotsnt L.H.G’ulomova 1983-1999 yillarda kafdraga rahbarlik qildi. Bu davrda kafdra O’rta Osiyo va Qozog’istonda kartografiya sohasida tayanch kafdraga aylandi, yangi mutaxassislik-“Godziya, kartografiya va kadastr” yo’nalishi ochildi va ushbu yo’nalishning namunaviy o’quv rjasida ko’zda tutilgan maxsus fanlar bo’yicha o’quv dasturlari to’plam halida nashr etildi hamda mazkur yo’nalishning davlat talim standarti ishlab chiqildi.

1999 yildan boshlab kafdraga profssor T.M.Mirzaliv rahbarlik qilgan shu davrda kafdrada bitta profssor (T.M.Mirzaliv)., uchta dotsnt, 2ta katta o’qituvchi va 1 toifali muxandis L.P.Dyulgr, U.A.Badalov va o’quv ustasi, tajribali fotogrammtrist T.P.Nojkinalar talabalarga o’z bilimlarini ayamay ish olib bordilar.

1946-1957 va 1967-1975 yillar mobaynida kafdra godziya va kartofafiya soxalari uchun 100 dan ortiq malakali kadrlar tayyorladi, hozirgi vaqtda ularning ko’pchiligi godziya va kartografiya bo’yicha xar xil ishlab chiqarish, ilmiy tadqiqot xamda o’kuv muassasalarida muvaffaqiyatli ishlamoqdalar. Shulardan bir kishi doktorlik va 10 kishi nomzodlik dissrtatsiyalarni himoya qilishdi.

O’zbkistonda kartografiya sohasida o’zbklardan birinchi bo’lib Turg’unboy Mirzaliv 1965 yili «O’rta Osiyo qishloq xo’jaligini kartalashtirishning ayrim masalalari» mavzusida nomzodlik dissrtatsiyasini, 1997 yili esa «O’zbkistonda sotsial-iqtisodiy kartografiyaning shakllanishi va rivojlanish asoslari» mavzusida doktorlik dissrtatsiyasini muvaffaqqiyotli ximoya qildi.

Kafdra gografiya fakulttidan tashqari gologiya va biologiya-tuproqshunoslik fakulttlarida «Topografiya asoslari» va «Godziya» o’kuv fanlaridan nazariy va amaliy mashg’ulotlarni olib boradi. har yili kafdrada 450-500 talaba dala o’quv amaliyotini o’taydi.

Kafdra tarkibida 5 ta ihtisoslashgan o’kuv kabinti (xonasi) va bitta godzik asbob-uskunalarni saqlaydigan gokamra va Atlas markazi mavjud, Mazkur o’quv xonalari zamonaviy asbob-uskunalar, txnika vositalari va boshqa ko’rgazmali matriallar bilan jixozlangan.

1988 yildan boshlab, muassasa va korxonalarning takliflari asosida «Gograf-kartograf» mutaxassisligi buyicha kadrlar tayyorlash qayta tiklandi. 1991 yildan «Muxandis-kartograf», 1996 yildan «Godzist-kartograf», 2002 yildan «Amaliy godziya» mutaxassisligi bo’yicha kadrlar tayyorlanmoqda. Hozirgi kunda kafdrada bitta stajyor-tadqiqotchi-izlanuvchi K.Jo’rava va A.K.Saidovlar ilmiy tadqiqot ishlarini olib bormoqda.

Kafdra   azolari “O’zbkiston Milliy atlasini yaratish” va “Kadastr syomkalarini godzik malumotlar bilan  taminlash”   bo’yicha   ilmiy ish olib bormoqdalar,  kafdra azolari dyarli hammasi Rspublikamizda tayyorlanib chop etilayotgan barcha kartografik tadqiqotlarda faol ishtirok etmoqdalar,

Binobarin, ularning tashabbusi va ishtirokida 1981 yili rsspublikamizning dastlabki, o’quv o’lkashunoslik atlasi yaratilib o’zbk va rus tillarida nashr etildi. Atlas kng jamoatchilik tomonidan yuqori baholandi. U rspublikamizni tabiiy sharoiti, axolisi va xo’jaligining o’ziga hos hususiyatlarini o’rganihda talabalarga katta yordam brdi va Rspublikada o’quv kartografiyasini rivojlanishiga zamin yaratdi.

Malumki, 1982-1985 yillarda rspublikamizning ikki tomdan iborat yirik komplks gografik ilmiy-malumotnomali atlasi chop etilgan edi. Mazkur atlas tarkibiga kirgan jami 322 ta kartalarning 30 foizdan ortig’i bvosita kafdra azolari tomonidan tayyorlangan. T.M.Mirzaliv va A.A.Rafikovlar atlasni masul muharrirlari bo’lishgan.

80-yillarning oxiri va 90-yillarning boshida O’zbkiston Fanlar Akdmiyasinnng Gografiya bo’limi rahbarligida nashrga tayyorlab quyilgan rspublikamizning dastlabki soxa atlaslari «Paxtachilik» va «Tibbiy gografik atlas»larini yaratishda kafdra azolarining xissasi katta.

1998 yili kafdra azolari Gografiya fakultti jamoasi bilan birgalikda O’zbkiston Rspublikasi Vazirlar Maxkamasining 13-may 1998 yil 213-F rakamli farmoyishiga binoan juda qiska vaqtda, umumiy o’rta talim muassasalari uchun «O’zbkiston gogrfik atlasi» ni nashrga tayyorladi. Bunda T.M.Mirzaliv., P.N.G’ulomov, J.S.Korabov, A.A.Rafikov, E.Yu.Safarov va A.Egambrdivlarning xizmatlari katta. Mazkur atlas maktab o’kuvchilaridan tashqari mustaqil yurtimiz bilan qiziquvchilar, tadqiqotchilar va sayyoxlar uchun ham qiziqarli qo’llanmadir. Bu  atlas mustaqillikdan so’ng yaratilgan eng yirik kartografik asar bo’lib O’zbkistonning o’ziga xos btakror tabiati va tabiiy boyliklari, axolisi, halq. xo’jaligi, madaniyati, fani va boshqa sohalari bilan qiziquvchilar uchun krakli malumotlarni ushbu atlasdan topa oladi.

«O’zbkiston gografik atlasi» Oliy va o’rta maxsus talim vazirligi, «Ustoz» rspublika jamg’armasi va Halq, talimi vazirligining 2000-2001 o’quv yili uchun «Yilning eng yaxshi darsligi va o’quv qo’llanmasi mualliflari» rukni ostida o’tkazgan rspublika tanlovida ishtirok etib, g’olib db, etirof etildi.

Kafdra azolari 1999-2000 yillarda o’quv jarayonini zamonaviy darsliklar va o’kuv ko’llanmalari bilan tminlash maqsadida talabalar uchun profssor T.Mirzaliv «Kartografiya», M.Asomov bilan birgalikda “Topografiya asoslari va kartografiya” darsligi yaratildi, “Gografik tadqiqotlarda aerokosmik mtodlar” o’quv qo’llanmasi chop etildi, Kafdrada T.Mirzaliv tomonidan 3ta monografiya yaratildi “Kosmos halq xizmatida”, “O’zbkistonda mavzuli va komplks kartografiya” va “O’zbkistonda atlas kartografiyasi” (hammualliflikda), dotsnt X.M.Muborakov «Godziya», «Godziya asoslari va topografiya», dotsnt L.X.G’ulomova «Matmatik kartografiya», «Gografik axborotlar tizimlari», E.Yu.Safarov “ijtimoiy va iqtisodiy kartografiya” (hammualliflikda) darsligi va “Gografik axborot tizimlari” o’quv qo’llanmasini muallifidir,  dotsnt A.Egambrdiv «Godziya asoslari va topografiyadan tstlar» va «Kartografiya» db nomlangan o’quv qo’llanmalarini va maruza matnlarini tayyorlab nashr etdilar. Bulardan tashqari kafdra azolari “O’zbkiston Milliy atlasini yaratishning ilmiy-uslubiy asoslari” mavzusida tadqiqot ishlarini olib bormoqdalar. Uning natijasida 2009 yil 6-7 may kunlari Rspublika ilmiy-amaliy anjumani bo’lib o’tdi. Kafdra azolaridan T.Mirzaliv, E.Safarov, A.Egambrdivlar univrsittda grant ilmiy ishlarda aktiv qatnashmoqdalar

Kafdrada yuqori malakali ilmiy kadrlar tayyorlash, Kafdrani tomomlagan talabalardan 10 tasi fan nomzodlari bo’ldilar. Kafdrada aspirantura ham mavjud bo’lib, so’ngi yillarda 3 ta aspirant nomzodlik dissrtatsiyasini himoya qildi. Bunda T.Mirzalivning xizmatlari katta.

O’zbkistonda kartografiyaning shakllannish va rivojlanishida gograf olimlaridan X.Xasanov., Z.M.Akramov., A.A.Rafikov, P.N.G’ulomov, I.A.Xasanov,  xamda txnika fanlari nomzodi, profssor T.Qo’zibovning xizmatlarini aloxida kayd etish lozim.

Shu o’rinda O’zbkiston Rspublikasi kartografiya sohasida yuqori mlakali milliy kadrlarni tyyorlashda Moskva, Lningral va Kiv olimlaridan K.ASalishv, M.I.Nikishov, I.Yu.Lvitskiy, I.P.Zarutskaya, N.S.Podobdov va O.A.vtvlarning xizmatlarini alohida takidlash joiz, Yuqorida qayd etilgan say-harakatlarning natijasi o’laroq, 80-yillarning oxiri va 90-yillarning boshida O’zbkiston Milliy univrsittida kartografiya ilmiy maktabi yaratildi. Hozirgi kunda kafdrada 2 ta profssor, 5 ta fan nomzodi, 3 ta katta o’qituvchi va 3 ta o’qituvchi faoliyat olib bormoqdalar.

 

SAFAROV ESHQOBUL YULDASHOVICH (kafedra mudiri) 

 

Txnika fanlari doktori, profssor, 1957 yilda Samarqand viloyati Nurobod tumanida tavallud topgan. 1975 yilida Moskva godziya, aeroftosmka va kartografiya injnrlari instituti (MIIGAiK) kartografiya fakulttiga kirib 1980 yili ushbu fakulttni tamomlagan.

1980-1988 yillari Toshknt injnr-txnik qidiruv institutida dastlab injnr, kyinchalik guruh rahbari va bo’lim bosh mutaxassisi lavozimlarida ishlagan. Toshknt sharhridagi ko’plab qurilish obktlarini loyihalashda qatnashdi, jumladan, Xalqlar do’stligi sanat saroyi, Toshknt mtropolitti va boshqalarda.

E.Safarov 1988 yili O’zFA Gografiya bo’limiga kichik ilmiy xodim bo’lib ishga o’tdi. 1992 yildan to 1996 yilgacha ToshDU (hozirgi O’zMU) godziya va kartografiya kafdrasida katta o’qituvchi lavozimida ishladi, 1996 yilida nomzodlik dissrtatsiyasini himoya qildi.

U 2000 yili Moskva godziya va kartografiya univrsitti doktoranturasiga kirib, 2006 yili 05.24.03-Kartografiya ixtisosligi bo’yicha doktorlik dissrtatsiyasini himoya qildi. 2007 yilda yana O’zMU godziya, kartografiya va kadastr kafdrasiga qaytdi.

E.Safarov 2010 yildan boshlab O’zMU godziya, kartografiya va kadastr kafdrasining mudiri lavozimida ishlab klmoqda.

U 3 ta monografiya, 2 ta darslik va 90 tadan ortiq ilmiy maqolalar va 20 dan ortiq kartalar muallifi, 3 ta komplks atlas – O’zbkistonning gografik va ekologik hamda Mirzo Ulug’bk nomidagi O’zbkiston Milliy univrsitti atlaslarini tayyorlashda faol ishtirok etdi.