Миллий университет раҳбарлари

М.К. Абдурашидхонов (Мунаввар қори)

Ўрта Осиё жадидчилик ҳаракатининг йўлбошчиси, ХХ аср ўзбек миллий матбуоти ва янги усулдаги миллий мактаб асосчиси, янги миллий театр ташкилотчиларидан бири, адиб, шоир, мураббий, муҳаррир, маърифатпарвар, жамоат арбоби Мунаввар қори Абдурашидхон ўғли 1878 йилда Тошкент шаҳрининг Шайх Хованд Тоҳур даҳаси Дархон маҳалласида мударрис оиласида туғилди. Отаси Абдурашидхон Сотиболдихон ўғли мударрис, онаси Хосият отин Хонхўжа Шораҳимхўжа мударрис қизи отинойи бўлган.  У оилада учинчи ўғил бўлиб, катта акалари Аъзамхон (1872—1919) ва Муслимхон (1875—1954) муаллим бўлишган. Отасидан ёш етим қолгани туфайли дастлабки таълим-тарбияни онасидан олган. Сўнг ўз даврининг машҳур ўқитувчиси Усмон домладан илми қироат ва тажвидни ўрганиб, ҳофизи Қуръон бўлган. 1885—90 йилларда Бухородаги Мирараб мадрасасида таҳсил олган, аммо таҳсилни охирига етказмай, Тошкентга қайтиб, Дархон масжидида имомлик вазифасини бажаради.

Мунаввар қори ХИХ асрнинг охиридан бошлаб жадидчилик ҳаракатларида фаол иштирок эта бошлади. 1901 йилда ўз ҳовлисида, кейинчалик Тошкентнинг турли даҳаларида жадид мактабларини очади.

1904 йилдан ижтимоий-сиёсий, маданий ҳаётга аралаша бошлаган. 1906 йилдан «Ўрта Осиёнинг умргузорлиги, тараққий», «Тараққий» газеталарида адабий ходим. Шу йили ношир ва муҳаррир сифатида «Хуршид» газетани ташкил этган. «Шуҳрат» (1907), «Тужжор» (1907), «Осиё» (1908) газеталарини ғоявий бошқарган ва адабий ходим вазифасини бажарган. Сўнг «Садойи Туркистон» (1914—15) газетасида масъул муҳаррир муовини, «Ал-ислоҳ» журнали (1915—17)да муҳаррир, «Нажот» ва «Кенгаш» (1917) газеталарида масъул муҳаррир.

У 1909 йили Тошкентда «Жамияти хайрия» уюшмасини тузади ва «Турон» номли жамиятни очади. Мунаввар қори 1906-йилда дастлабки ўзбек матбуоти намуналаридан бири «Хуршид» газетасини нашр этди. Кейинчалик «Нажот», «Кенгаш» газеталарида бош муҳаррир, «Садойи Туркистон»да эса бўлим муҳаррири бўлиб хизмат қилади.

Шўро даврида у ўзининг очиқ маърифий ишларини ва яширин сиёсий ҳаракатларини давом эттирди. 1918 йилнинг апрелида Туркистон халқ дорилфунунининг асосчиси ва ректори этиб сайланади. Унинг саъй-ҳаракати билан 1918 йил 2 июнда дорилмуаллимин иш бошлайди. У 1918 йилда «Турк ўчоғи» илмий-маърифий жамиятини ташкил қилади.

Мунаввар қори 20-йилларда ўзбек юртининг мустақиллиги учун кураш вазифасини ўз олдига қўйган «Миллий иттиҳод» ва «Миллий истиқлол» яширин ташкилотларига раҳбарлик қилган.

Мунаввар қори турли жамият ва уюшмалар ташкилотчиси. У «Жамияти Имдодия» (1909), «Турон» (1913), «Туркистон кутубхонаси» (1914), «Умид» (1914), «Мактаб» (1914), «Кўмак» (1921) жамият, ташкилот, ширкат ва уюшмаларида муассис, муовин, раис, аъзо. Шўролар ҳукумати даврида Халқ дорилфунуни шўросининг раиси, Туркистон Маориф халқ комиссарлиги турк шўъбасининг иш юритувчиси (1918), Тошкент шаҳар маориф нозири, Шарқ халқлари съезди (1920, Боку) делегати ва ҳайъати аъзоси. БХСР Маориф нозирлиги вақф бўлими бошлиғи (1920—21), Тошкент шаҳар ижтимоий тарбия бўлими мудири (1921), Академмарказ раиси (1922), Навоий номидаги мактаб, Наримонов номидаги педагогика техникуми, аёллар педагогика институтида муаллим (1923 — 25), Самарқанд шаҳар музейида илмий ходим, Ўзбекистон осори-атиқаларни сақлаш қўмитасининг Тошкент-Фарғона бўлимида масъул котиб (1927-28).

Мунаввар қори бир қанча дарслик муаллифидир. Унинг «Адиби аввал» (1907), «Адиб ус-соний» (1907), «Усули ҳисоб», «Тарихи қавм турк», «Тажвид» (1911), «Ҳавойижи диния», «Тарихи анбиё», «Тарихи исломия» (1912), «Ер юзи» (1916—17), 4 қисмдан иборат «Ўзбекча тил сабоқлиги» (Шорасул Зуннун ва Қаюм Рамазон билан бирга, 1925—26, 4-қисми мусодара қилинган) дарсликлари бир неча марта чоп этилган. 1914 йилда тараққийпарвар ўзбек шоирларининг шеърларини жамлаб, «Сабзавор» номи билан нашр этган.

Мунаввар қори ижтимоий-педагогик фаолият билан бирга бадиий ижод билан ҳам шуғулланган. Унинг ихчам ҳикоялари, талайгина шеърлари ўша даврдаги матбуот ва ўзи тузган ҳамда ёзган дарсликларга киритилган. Шунингдек, у ўткир публицист адиб сифатида танилган. Мақолаларида инсон ва жамият, дин ва диндорлик, ахлоқ, мустамлакачилик ва хуррият, зиёлилик, уюшма, ташкилот, давлат идораси масалаларига алоҳида эътибор қаратган.

Мунаввар қори ўз фаолияти давомида педагогик, матбуотчилик, муҳаррирлик, адиблик билан чекланмай, жиддий сиёсий фаолият ҳам олиб борган, шу сабабли мустамлака ҳукумати томонидан бир неча бор ҳибс қилинган.

Европа савдо-саноат, илм-фанини ўрганишга чақирган, маънавий қолоқликни қоралаган. У виждон эркинлигини инкор этмаган дунёвий демократик давлат тарафдори бўлган. Шу сабабли Қўқон шаҳрида ташкил топган Туркистон мухториятини (1917) қўллаб-қувватлаган. Умр бўйи ўз ватанини мустақил кўришни истаган.

20-йилларнинг ўрталарида миллий зиёлиларни таъқиб қилиш кучайиши натижасида Мунаввар қори ҳамма лавозимлардан четлаштирилади. Бироқ ҳатто қатағон ҳам Мунаввар қори Абдурашидхон ўғлини истиқлол ғояларидан қайтара олмади.

У 1929 йил 6 ноябрда қамоққа олиниб, Москва шаҳридаги Бутирка қамоқхонасида қатл қилинган ва Ваганкова қабристонига дафн этилган. 1991 йилда расман реаблитация қилинган.

Г.Н. Черданцев

Глеб Никанорович Чердантсев 1885 йил 4 августда Омск шаҳрида туғилган. 1909 йилда Санкт-Петербург Политехника Институти Иқтисодиёт факультетини тугатиб, Тошкент гимназиясида ўқиган.

1914 йилдан Туркистон қишлоқ хўжалиги ва давлат мулки бошқармасида ишлади. 1918 йилда Тошкент халқ университетини ташкил этишда фаол иштирок этиб, кейинчалик унинг ректори этиб тайинланди. 1924 йилдан САГУ профессор-ўқитувчиси, ижтимоий фанлар факультетини бошқарган. Глеб Никанорович Чердантсев Давлат режа қўмитаси раиси ва раис ўринбосари, Хоразм халқ республикаси Давлат план комитетининг раиси. 1921-1923 йилларда Туркистон автоном Совет Социалистик Республикасининг Давлат режалаш қўмитаси раиси ўринбосари, Марказий Осиё республикаларининг иқтисодий бирлашиши бўйича Қуйи қўмитани бошқарган. 1923 йилда Бухоро Халқ Совет республикаси Давлат план комитетининг раиси.

Н.А. Димо

Ново Александринский қишлоқ хўжалиги ва ўрмон институтида ўқиган, у Н.М.Сибирцев шогирди. В.В. Докучаев раҳбарлигида "мураккаб табиий тарихий тадқиқотлар" да иштирок этган. 1898 йили, битирувдан олдин, у инқилобий доиралар ва талабалар йиғилишларида қатнашгани учун ҳибсга олинган ва Саратовда полициясига депортация қилинган. Тўрт йил ўтиб, 1902 йилда унга имтиҳон топширишга рухсат берилди, натижада у 1-даражали агроном дипломини олди.

1917-1920 йилларда Москва институтининг Тупроқшунослик кафедраси профессори бўлиб ишлади, тупроқшунослик ва тупроқ кимё курсларини ўқиди. Шу вақт ичида у Туркистон Университетини ташкил этишда фаол иштирок этди ва Москва бошқарувини бошқарди.

Университетни Ўрта Осиёга кўчгандан сўнг, 1920 йилдан Тошкентда - 11 йил (1930 йил декабргача) Марказий Осиё университетининг агрономия факультетининг декани бўлиб ишлаган ва айни пайтда "Тупроқшунослик ва Геоботаника" институтини бошқарган. 1929 йилда Тожикистонда тупроқ ва геоботаник тадқиқотлар бўйича 5 йиллик режани ишлаб чиқишда иштирок этган. Ўзбекистон ССР Марказий ижроия қўмитаси аъзоси (1925-1930).

У 1930 йил декабр ойида "Туркистон суғориш иши" да ОГПУ томонидан ҳибсга олинган. Террорчилик текшируви 1931 йил июл ойигача давом этди ва ОГПУ коллежи ўлимга ҳукм қилиниб, 10 йиллик мажбурий меҳнатга алмаштирилди. 1932 йил февралда озодликка чиқиб, 1945 йилга қадар Тбилисидаги Закавказон сув хўжалигини илмий-тадқиқот институтида ерларнинг ривожланиши ва тупроқ шўрланишига қарши кураш соҳасида сектор раҳбари сифатида ишлаган.

А.Ф. Солькин

Андрей Федорович Солкин 1895 йилда Пенза вилояти Чирковскийнинг Пйркино қишлоғида туғилган. 1910 йилдан ота-онаси билан Тошкентда яшаган. Унинг отаси Николай Василевич Шумилов, 1904 йилдан бошлаб РСДЛП аъзоси ва Тошкент темир йўлчиларининг большевик хужайраларининг раҳбарларидан бири ва 1918 йилда Тошкент Советининг раиси. Андрей Солкиннинг онаси Лукия Ивановна 1905 йилдан бери РСДЛП аъзоси ҳам бўлган. А.Ф. Солкин 1913 йилда Тошкент темир йўл мактабини "темир йўл техникаси" йўналишини тугатган ва 1913 йилда Марказий Осиё темирйўлининг Тошкент бўлими йўлининг хизмат кўрсатувчисига айланди.

1920 йил октябридан бошлаб Туркистон давлат университети ректори бўлиб ишлаган. 1922 йилда А.Ф. Солкин соғлиғи сабабли Москвага чақирилган. Москвада Москва Транспорт муҳандислари институтида ишлаган.

А.Л. Бродский

Абрам Лвович Бродский яҳудий оиласида Керчда туғилган. Ота-онаси вафотидан кейин у Тула шаҳрида амакиси М.С. Гринштейн томонидан тарбияланган. 1901 йилда Тула губерниясининг классик гимназия бўлимини тугатиб, ўша йили физика-математика факултетининг табиий кафедрасида Москва давлат университетига ўқишга кирди. 1902-1904 йилларда ҳукуматга қарши урушларга қарши намойишларда қатнашганлик учун у университетда уч марта ҳибсга олинган ва Бутйрка қамоқхонасига ташланган, аммо кейин яна университетга ўқишга кирган. Яна бир истисно билан, у Керчда ўз ватанига юборилди, у эрда маҳаллий қамоқхонада олти ой яшади.

1908-1919 йилларда А.Л. Бродский А.Л. Шанявский номидаги Москва шаҳар халқ университетида ва Олий аёллар қишлоқ хўжалиги курсларида ўқиган. Тошкентдаги Туркистон давлат университети ташкил этилганидан сўнг, 1919-йил ноябрь ойида Туркистон университетининг Москва кенгаши, умуртқасизлар зоологияси кафедраси профессори этиб тайинланган. 

1920-йил 1-феврал куни "Олимлар поездлари" деб номланган биринчи сўз билан А.В. Бродский оиласи билан бирга Тошкентга кўчиб ўтди. 1920 йилда Туркистон давлат университети Физика-математика факультети декани, 1921 йилдан эса Туркистон университетининг ректори (1923 йил июлдан Марказий Осиё давлат университети). 1943-йилда вафот этгунга қадар ҳайвонлари зоологияси кафедрасининг доимий раҳбари бўлиб ишлади. 1932-1943 йилларда САГУнинг ректор ўринбосари лавозимида ишлаган. 1936 йилда АЛ Бродский Ўзбекистон ССР нинг хизмат кўрсатган олими унвони бериг9ғҳ.

ь

1943 йил 2 январда вафот этди. У Тошкентда дафн этилган.

Б.Г. Городецкий

1896-йилда Костромада туг'илган (10 июлдаги янги услубга ко'ра). 1905 йилдан 1913 йилгача Кинешма Реал мактабида о'қиди. 1913-1915 йилларда Санкт-Петербургдаги Технология институтида о'қиган. 1915 йилда Петроград университетига о'қишга кирди.

1916-1921 йилларда - ҳарбий хизматда. Ленинград давлат университети ижтимоий фанлар факултети талабаси (1926-1930). 1931 йилда рус адабиёт институтида аспирантурага қабул қилинди. Пушкин Комиссиясининг қайта тикланиши (1931 йил ноябр) - унинг а'зоси.

1935 йилда Александр Пушкиннинг "Борис Худунов" номли диссертатсиясини ҳимоя қилди: "Яратилиш тарихи." Шу йиллардан бошлаб СССР Фанлар академиясининг рус адабиёти институтида катта илмий ходим бо'лган (Пушкин уйи); Ленинград қамал қилиш пайтида (1941-1942) - институт директори о'ринбосари. Шунингдек, у ИРИ котиби лавозимини эгаллаган.

1942-1944 йилларда Молотов шаҳрида, у университетда ишлаган. 1942 йил 16 декабрдан 1944 йил 11 августгача Белоруссия давлат университетининг Тарих ва филология факултети декани, 1943 йил охиридан бошлаб - рус адабиёти ва тилшунослик тарихи кафедраси мудири. Институтни Ленинградга қайтариш муносабати билан 1944 йил 17 августда ишдан бо'шатилди.

1944-1948 йилларда Ленинград давлат педагогика университети совет адабиёти кафедрасининг доценти бо'либ ишлади [1]. Б. Томашевский вафотидан со'нг, Пушкин тадқиқотлар кафедраси Пушкин уйининг янги рус адабиёти бо'лимини (1957-1972) бошқарган. 1972 йилдан бери нафақага чиққан.

Т.К. Қори - Ниёзий

Тошмуҳаммад Ниёзович Қори-Ниёзий (18972-сентябр - 197018-март) оʻзбек совет олими, педагоги, математиги, ОʻзССР Фанлар Академияси академиги ва илк президенти боʻлган. У ўзбеклар орасида ЎОДУ (Ўрта Осиё Давлат Университети) физика-математика факултетига биринчилардан бўлиб ўқишга кирди ва 1930-йили ўқишни муваффақиятли тугатди. 1931 йилдан 1933 йилгача университетнинг ректори лавозимида ишлайди. Қори-Ниёзийга ўзбеклардан биринчи бўлиб 1931-йили профессор унвони берилди, 1939-йилда эса физика – математика фанлари доктори илмий даражаси берилди. 1939-1943 йиллар давомида Т.Н.Қори-Ниёзий Ўзбекистоннинг жамоатчилик, маданият, маориф ва жамоатчилик ҳаётида муваффақиятли жорий этган ва кирилл ёзувига асосланган янги ўзбек алифбосини қайта ишлашга раҳбарлик қилди. 1946 йилдан бошлаб Т.Н.Қори-Ниёзий доимий равишда ТИҚХММИ (Тошкент ирригатсия ва қишлоқ хўжалигини механизатсиялаштириш муҳандислари институти) оилй математика кафедраси мудири бўлиб ишлади. Т.Н.Қори-Ниёзий ўзбек математика терминологияси, олий ва ўрта ўқув муассасалари учун ҳақиқий математик адабиётлар асосчиси ҳамда фан тарихи бўйича йирик мутахассис ҳисобланади. Унинг уч юздан ортиқ илмий ишлари нашр қилинган, жумладан, фан соҳасида оламшумул ихтиро сифатида чуқур тан олинган «Улуғбекнинг астрономия мактаби» монографияси 1952 йилда давлат мукофотига сазовор бўлди.

Олим 1940 йилдан деярли 10 йил давомида буюк олим астроном Улуғбекнинг қўлёзма манбаларини ўрганди ва унинг илмий ишларининг давомига тадқиқот ишларини олиб борди. Бу ишларнинг натижасида у Улуғбекнинг астрономия мактаби тўғрисида йирик илмий иш яратди. Т.Н.Қори-Ниёзийнинг «Улуғбекнинг астрономия мактаби» номли китоби биринчи марта Москвада 1950 йилда СССР Фанлар Академиясида (рус тилида) нашр қилинди. Қори-Ниёзий кўп монография, услубий қўлланмалар ва “Шўра давридаги Ўзбекистоннинг маданияти тарихи” асари муаллифи. Олимнинг асарлари саккиз томли нашрни ташкил қилди. Ҳар бир сатр халққа муҳаббат, унинг ободлиги, одамлар маънавияти, илм ва маданиятнинг яшнаши каби туйғуларга бой. Уни Ўзбекистон зиёлийлари оқсоқоли деб аташади. Т.Н.Қори-Ниёзий бутун умрини илм ва маданиятга хизмат қилишга бағишлаган. Ўзбекистонда илм ва маданиятнинг ривожланиши бевосита Қори-Ниёзий номи билан боғлиқ. Олим 50 йилдан ортиқ бор кучини халққа хизмат қилишга бағишлаган. У жамият ижтимоий ва сиёсий ҳаётида фаол иштирок этган, ёшлар тарбиясига кўп куч ва қувват сарфлаган. 1941 йили ЎзССР ҳукумати томонидан Самарқанд шаҳридаги Амир Темур ва темурийлар Гўри Амир мажмуасига экспедитсия ташкил қилинади, шулардан : Т.Н.Қори-Ниёзий (раис), М.М.Герасимов (СССР ФА ходими, антрополог ҳайкалтарош), профессор антрополог Л.В.Ошанин, профессор шарқшунос А.А.Семенов ва бошқалар. 1937-1940 йилларда Т.Н.Қори-Ниёзий Ўзбекистон ХКК қошидаги Фанлар қўмитаси президиумининг раиси, Ўзбекистондаги СССР ФА филиали раиси бўлган. 1939-1943 йилларда – ЎзССР ХКК раисининг фан, маданият ва санъат бўйча муовини. 1943 йили академикликка сайланган ва 1943-1947 йилларда Ўзбекистон Фанлар Академияси биринчи раиси бўлган. У Ўзбекистон тарихий обидалар ва маданиятини ҳимоя қилиш Жамияти президиумининг раиси муовини, Халқ университетлари Республика Кенгаши раиси, “Фан ва турмуш” журнали муҳаррири ва бир қатор илмий жамоат кенгашлар ва жамиятлар аъзоси бўлган. Т.Н.Қори-Ниёзий кўп халқаро конгреслар ва симпозиумларда иштирок этган, 1954 йилда Халқаро астрономик жамияти аъзоси, 1968 йилда Фанлар тарихи бўйича 12 Халқаро конгрессида Бош Ассамблеяси аʼзоси этиб сайланган. Кўп чет эл давлатларида бўлган (Япония, Ҳиндистон, Италия, Болгария, Афғонистон ва бошқа).

В.Я. Яроцкий

Василий Яковлевич Яротский инқилобий, болшевик, таниқли болшевик МП Томскийнинг до'сти, тарихчи, ректор ва Марказий Осиё давлат университети (САГУ) профессори. Жон Рееднинг "Дунёни Сақлайдиган О'н Кун" номли китобига русча биринчи таржимасининг муаллифи (Красная Нов, Москва, 1924 й., Н. Лениннинг Америка нашрига, Н. Крупская рус тилидаги нашрга ва В. Яротскийнинг со'зларига).

1930 йил октябр ойидан бошлаб Ё Я Яртский Тошкентда ишлайди, у эрда ташкилий, илмий ва педагогик иш билан шуг'улланади О'збекистон ССР Халқ та'лими халқ комиссарлигининг Бош илмий кенгаши раисининг о'ринбосари лавозимида, умумта'лим мактаблари ва техник мактабларни қайта ишлаш билан шуг'улланган, О'збекистон олий о'қув юртлари ва илмий муассасалари илмий ходимларининг малакасини қайта ко'риб чиқиш бо'йича комиссия раиси бо'лган.

1933 йил май ойида КПСС Марказий Қо'митасининг Средазбуро қарори билан Марказий Осиё давлат университети ректори (САГУ) этиб тайинланди. Яротскийнинг бевосита ёрдами билан СГУнинг Памир комплекс экспедитсияси яратилди, у 1933 йилдан 1937 йилгача минтақани ҳар томонлама о'рганиш билан шуг'улланади.

Т.А. Саримсоқов

Шаҳрихон қишлог'ида (ҳозирги Андижон вилояти, Андижон вилояти) 1915 йил 10 сентябрда туг'илган (бошқа манбаларга ко'ра - 29 август). 1936 йилда В.Ленин номидаги СССУ физика-математика факултетини битирган (Тошкент).

Саримсоқов эҳтимоллик назарияси ва математик статистика бо'йича таниқли мутахассис. 100 дан ортиқ илмий асарлар муаллифи. 1936 йилдан - илмий ходим, доцент, САГУ профессори (1942), кафедра мудири шу эрда. Физика-математика фанлари доктори (1942), О'зССР Фанлар академиясининг академиги (1943), 1943-1944, 1952-1958, 1971 йил - САГУ ректори, 1946-1952 йилларда - О'зССР Фанлар академиясининг президенти, 1960-1971 йилларда - О'збекистон ССР о'рта ва олий та'лим вазири.

Совет Иттифоқи а'зоси (б) 1944 йилдан бери. СССР Олий Кенгаши а'зоси 3 чақириқ (1950-1954).

1995 йил 18 декабрда вафот этди.

С.У. Умаров

Султон Умарович Умаров 1908 йил 24 августда Хужанд шаҳрида туг'илган. Битиргандан кейин у Самарқандга ко'чиб о'тади ва у эрда та'лимни Педагогика институтида, кейин Педагогика Академиясида давом эттиради. Табиий-математика факултетида фанни муваффақиятли тамомлаб, академияда о'қишни давом эттирди. У ёш истиқболли мутахассис сифатида О'збекистон Республикасини 1933 йилда Ленинграддаги СССР Фанлар Академияси Физика институтининг аспирантурасига юборади.

1936 йилда докторлик диссертасиясини муваффақиятли ҳимоя қилганидан со'нг С.У. Умаров Самарқанддаги О'збекистон давлат университетининг доценти лавозимига таклифнома олди, у эрда 1941 йилгача ишлади. Унинг юксак илмий ва ташкилий қобилиятлари диққатга сазовор ва 1941 йилда у узоқ муддатли педагогика институти проректори лавозимига таклиф қилинди, кейин эса 1942 йилда Тошкентдаги Марказий Осиё давлат университети ректори этиб тайинланди.

Бир муддатдан со'нг С.У. Умаров О'зССР Вазирлар Кенгаши раисининг о'ринбосари этиб тайинланди. 1945 йилда у 1945-1950 йилларда туг'илган о'з университетига қайтди. республиканинг йирик илмий ва маданий марказини ташкилий равишда бошқарибгина қолмай, илмий иш олиб боради, назарий физика кафедрасини бошқаради. 1950 йилда О'зССР Фанлар академиясининг Физика-техника институти илмий ходимларини мустаҳкамлаш ҳақида нутқ со'злаган С.У. Умаров институтнинг Назарий физика кафедраси мудири этиб тайинланди ва 1956 йилдан буён институтни бошқаради.

САГУда профессор лавозимида қолиб, Султон Умарович Республикани йирик илмий марказларда ёш мутахассисларга малака оширишни ташкил этиш учун республикада физик кадрларни малакали кадрлар билан та'минлаш учун ко'п ишлар қилмоқда. Жаҳон номига эга бо'лган олим, фаннинг асосий ташкилотчиси, давлат фикрига эга, иқтидорли о'қитувчи ва илмий ёшлар о'қитувчиси, С.У. Умаров илм-фан соҳасида алоҳида э'тибор қозонди.

Т.З. Зоҳидов

Қо'қон шаҳрида 10 май, 1906 туг'илган (- Тошкентда бир неча бошқа манбаларга ко'ра). Тез орада унинг туг'илганидан кейин у 1931 йилда тугатиб, 1926 йилда О'рта Осиё университети кирди Тошкентда, ко'чиб ва ​​ма'мурияти битирувчиларнинг тарк - у илмий ходим бо'либ ишлаган, 1949 учун 1931 дан, тайинланди профессор 1949 йилда, бир вақтнинг билан 1941 1945 учун у О'збекистон Компартияси олий о'қув юртлари ва илм-фан соҳасини бошчилигидаги. 1946 йилдан 1952 учун у Ботаника ва Зоология институти директори о'ринбосари сифатида хизмат қилган, ва 1952 дан 1981 учун, у Зоология ва паразитология институти директори сифатида хизмат.

Асосий илмий ишлар Ўзбекистон ССР умуртқали ҳайвонларининг фаунасини, хусусан, Каракумовни о'рганишга баг'ишланган. Унинг асарлари о'збек ССР чо'лларининг зоогеографик раёнлаштиришда ишлатилган.

А.С. Содиқов

Абид Садйковитч Содиқов (1913 йил 19 ноябр, Тошкент, 1987 йил, 21-июл, Тошкент) - о'збек органик кимёгар, академик (1947) ва О'збекистон ССР Фанлар академиясининг президенти (1966-1984), СССР Фанлар Академиясининг 1972 йил 28 ноябрда Умумий ва техник кимё кафедрасида (1966 йил 1 июлдан бошлаб), Сотсиалистик меҳнат қаҳрамони (1973).

О'рта Осиё (Тошкент) университетини (1937 й.) Тугатганидан со'нг Тошкент то'қимачилик институтида (1937-1939), О'збекистон университетида (1939-1941) о'қитган. 1941 йилдан Марказий Осиё (Тошкент) университетида (1956 йилдан кафедра мудири, 1958-1966 йилларда ректор) ишлади. Шу билан бирга у О'зССР Фанлар Академиясининг Кимё Институти директори (1946-1950, Содиқов вафот этганидан со'нг институт номи берилган) ва О'зССР Фанлар Академияси Биоорганик Кимё бо'лими бошлиг'и (1973 йилдан).

Табиий бирикмалар кимёси, асосан, алкалоидлар устида иш олиб боради. Унинг раҳбарлиги остида, спектроскопия ва радио спектроскопияси, квант кимёси, конформатсион таҳлил ва кимёвий тузилмалар ва хусусиятларни математик моделлаштириш табиий бирикмалар ва биоорганик кимё о'рганиш амалиётида кенг қо'лланилган.

С.Х. Сирожиддинов

С.Сирожиддинов Ўзбекистонда Эҳтимоллар назарияси ва математик статистика мактабининг ривожланиши, кенгайиши ва бутун дунёга машҳурлик даражасига олиб келган буюк математик олимдир.

У ўтган асрнинг 40-йиллари охирида В.И.Романовский раҳбарлигида кўп ўлчовлик полиномлар ва Эрмит кўпҳадларини тадқиқ этди. С.Ҳ.Сирожиддинов томонидан исботланган бир жинслик Марков занжирларига оид лимит теоремалари математика дунёсига маълум. Академик олим С.Х.Сирожиддинов 180 га яқин илмий ишлар муаллифи. У 10 та фан доктори ва 40 дан ошиқ фан номзодларини тайёрлашга муваффақ бўлди. Унинг шогирдлари ўз устози илмий мактабининг ҳозир янги шаҳобшаларига асос солиб, уларни ривожлантирмоқдалар.

Ш.А. Алимов

Шавкат Орифжонович Алимов – атоқли олим, математик-физика ва функсионал анализ соҳасидаги, дифференциал операторларнинг спектрал назарияси, математик-физика тенгламалари учун чегаравий масалалар назарияси ва гармоник анализга улкан ҳисса қўшган йирик мутахассисдир. Ўзбекистон республикаси Беруний номидаги Давлат мукофоти совриндори.

Ш.О.Алимов 100 дан ортиқ илмий мақолалар ва кўпгина ўқув-методик ишлар чоп эттирган. Унинг ўқувчилари орасида 6 та фан докторлари ва 20 дан ортиқ фан номзодлари етишиб чиққан.

Э.Ю. Юсупов

Ўзбекистон ССР Олий Кенгаши раиси (1983-1985), Россия Фанлар Академияси мухбири Эркин Юсупович Юсупов (15 март 1929, Тошкент, О'збекистон Совет Сотсиалистик Республикаси, СССР - 2003 йил 5 август).

1955 йилдан Тошкент педагогика институти фалсафа кафедраси мудири. Низомий. Илмий фаолият соҳаси тарихий ва диалектик материализм, илмий атеизм тарихи ва назарияси. 1980-йилларнинг охирларида. 1990 йиллар бошида. - Тошкент давлат университетининг ректори.

1987 йил 23 декабрда СССР Фанлар Академиясининг мухбир а'зоси. - Фалсафа ва ҳуқуқ бо'лими (илмий коммунизм, сотсиализмнинг ижтимоий ва сиёсий муаммолари). О'збекистон Фанлар академиясининг то'лиқ а'зоси (1979).

Т.Н. Долимов

Турабек Долимов 1936 йилда Тошкент шаҳрида туг'илган. Тошкент давлат университетининг Геология факултетини битирган, кейинчалик Фанлар академиясининг Геофизика ва геология институтини тамомлаган, узоқ йиллар давомида мамлакатнинг энг йирик илмий марказларидан бири - О'збекистон Миллий университети - профессор, кафедра мудири, декан, проректор ва ректорда ишлаган.

2009 йилда Фанлар академиясининг академиги, геология-минералогия фанлари доктори, профессор Турабек Долимов илмий иш учун Давлат мукофоти - Виталий Троитский билан биргаликда ёзилган "Эволютсион геология" китобини қо'лга киритди.

Турабек Долимов 46 йил давомида 200 дан ортиқ илмий ишларни, шу жумладан 3 та дарслик ва о'қув қо'лланмаларни, 14 та рисолани, геология бо'йича рус-о'збек тилидаги тушунтириш луг'атини ва бир қатор давлат геологик ва тематик хариталарини чоп этди.

Р.Р. Ашуров

Илмий даражаси: Физика-математика фанлари доктори Илмий унвони: профессор Туг'илган санаси: 19/19/1955

Илмий қизиқишлари: • Ҳармоник таҳлил; • дифференциал ва псфододифференция операторларининг спектрал назарияси; • Фоуриер конвертатсияси ва далгаcıк конвертатсия қилиш; • Чизиқли буюртма операторлари.

Ғ.И.Мухамедов

1972 йилдан 1976 йилгача - Тошкент давлат университетининг физика факултети радиология физикаси бо'лимининг аспиранти, муҳандиси.

1976 йилдан 1997 йилгача - Тошкент ирригатсия ва қишлоқ хо'жалигини механизатсиялаштириш институти катта о'қитувчиси, ТИИЕШХ Умумий физика ва кимё кафедраси мудири, шунингдек О'збекистон Республикаси Фанлар академияси сув муаммолари институти лабораториясининг илмий раҳбари.

1997 йилдан 2005 йилгача - Жиззах давлат педагогика институти ректори. 2005 йилдан 2006 йилгача - Низомий номидаги Тошкент давлат педагогика университети ректори. 1949 йил 20 декабрда Тошкент шаҳрида туг'илган. Олий ма'лумотга эга. 1972 йилда Тошкент давлат университетини физика факултетини тамомлаган.

2001 йилда "До'стлик" ордени, 2009 йил "Эл-юрт курмати" ордени, "Меунатта каракатганглиги учун" медали, 2006 йилда "О'збекистон Мустилликлигининг 15 йиллиги" фахрий унвони, "О'збекистон Республикаси хизмат ко'рсатган республикаси" фахрий унвони Иқтисодчи "1982 йилда мукофотланган.