Milliy universitet rahbarlari

O`rta Osiyo jadidchilik harakatining yo`lboshchisi,  XX asr o`zbek milliy matbuoti va yangi usuldagi milliy maktab asoschisi,  yangi milliy teatr tashkilotchilaridan biri,  adib,  shoir,  murabbiy,  muharrir,  ma`rifatparvar,  jamoat arbobi Munavvar qori Abdurashidxon o`g`li 1878 yilda Toshkent shahrining Chayx Xovand Tohur dahasi Darxon mahallasida mudarris oilasida tug`ildi.  Otasi Abdurashidxon Sotiboldixon o`g`li mudarris,  onasi Xosiyat otin Xonxo`ja Chorahimxo`ja mudarris qizi otinoyi bo`lgan.   U oilada uchinchi o`g`il bo`lib,  katta akalari A`zamxon (1872—1919) va Muslimxon (1875—1954) muallim bo`lishgan.  Otasidan yosh etim qolgani tufayli dastlabki ta`lim-tarbiyani onasidan olgan.  So`ng o`z davrining mashhur o`qituvchisi Usmon domladan ilmi qiroat va tajvidni o`rganib,  hofizi Qur`on bo`lgan.  1885—90 yillarda Buxorodagi Mirarab madrasasida tahsil olgan,  ammo tahsilni oxiriga etkazmay,  Toshkentga qaytib,  Darxon masjidida imomlik vazifasini bajaradi.

 

Munavvar qori XIX asrning oxiridan boshlab jadidchilik harakatlarida faol ishtirok eta boshladi.  1901 yilda o`z hovlisida,  keyinchalik Toshkentning turli dahalarida jadid maktablarini ochadi.

 

1904 yildan ijtimoiy-siyosiy,  madaniy hayotga aralasha boshlagan.  1906 yildan «O`rta Osiyoning umrguzorligi,  taraqqiy»,  «Taraqqiy» gazetalarida adabiy xodim.  Chu yili noshir va muharrir sifatida «Xurshid» gazetani tashkil etgan.  «Chuhrat» (1907),  «Tujjor» (1907),  «Osiyo» (1908) gazetalarini g`oyaviy boshqargan va adabiy xodim vazifasini bajargan.  So`ng «Sadoyi Turkiston» (1914—15) gazetasida mas`ul muharrir muovini,  «Al-isloh» jurnali (1915—17)da muharrir,  «Najot» va «Kengash» (1917) gazetalarida mas`ul muharrir.

 

U 1909 yili Toshkentda «Jamiyati xayriya» uyushmasini tuzadi va «Turon» nomli jamiyatni ochadi.  Munavvar qori 1906-yilda dastlabki o`zbek matbuoti namunalaridan biri «Xurshid» gazetasini nashr etdi.  Keyinchalik «Najot»,  «Kengash» gazetalarida bosh muharrir,  «Sadoyi Turkiston»da esa bo`lim muharriri bo`lib xizmat qiladi.

 

Cho`ro davrida u o`zining ochiq ma`rifiy ishlarini va yashirin siyosiy harakatlarini davom ettirdi.  1918 yilning aprelida Turkiston xalq dorilfununining asoschisi va rektori etib saylanadi.  Uning sa`y-harakati bilan 1918 yil 2 iyunda dorilmuallimin ish boshlaydi.  U 1918 yilda «Turk o`chog`i» ilmiy-ma`rifiy jamiyatini tashkil qiladi.

 

Munavvar qori 20-yillarda o`zbek yurtining mustaqilligi uchun kurash vazifasini o`z oldiga qo`ygan «Milliy ittihod» va «Milliy istiqlol» yashirin tashkilotlariga rahbarlik qilgan.

 

Munavvar qori turli jamiyat va uyushmalar tashkilotchisi.  U «Jamiyati Imdodiya» (1909),  «Turon» (1913),  «Turkiston kutubxonasi» (1914),  «Umid» (1914),  «Maktab» (1914),  «Ko`mak» (1921) jamiyat,  tashkilot,  shirkat va uyushmalarida muassis,  muovin,  rais,  a`zo.  Cho`rolar hukumati davrida Xalq dorilfununi sho`rosining raisi,  Turkiston Maorif xalq komissarligi turk sho``basining ish yurituvchisi (1918),  Toshkent shahar maorif noziri,  Charq xalqlari s`ezdi (1920,  Boku) delegati va hay`ati a`zosi.  BXSR Maorif nozirligi vaqf bo`limi boshlig`i (1920—21),  Toshkent shahar ijtimoiy tarbiya bo`limi mudiri (1921),  Akademmarkaz raisi (1922),  Navoiy nomidagi maktab,  Narimonov nomidagi pedagogika texnikumi,  ayollar pedagogika institutida muallim (1923 — 25),  Samarqand shahar muzeyida ilmiy xodim,  O`zbekiston osori-atiqalarni saqlash qo`mitasining Toshkent-Farg`ona bo`limida mas`ul kotib (1927-28).

 

Munavvar qori bir qancha darslik muallifidir.  Uning «Adibi avval» (1907),  «Adib us-soniy» (1907),  «Usuli hisob»,  «Tarixi qavm turk»,  «Tajvid» (1911),  «Havoyiji diniya»,  «Tarixi anbiyo»,  «Tarixi islomiya» (1912),  «Er yuzi» (1916—17),  4 qismdan iborat «O`zbekcha til saboqligi» (Chorasul Zunnun va Qayum Ramazon bilan birga,  1925—26,  4-qismi musodara qilingan) darsliklari bir necha marta chop etilgan.  1914 yilda taraqqiyparvar o`zbek shoirlarining she`rlarini jamlab,  «Sabzavor» nomi bilan nashr etgan.

 

Munavvar qori ijtimoiy-pedagogik faoliyat bilan birga badiiy ijod bilan ham shug`ullangan.  Uning ixcham hikoyalari,  talaygina she`rlari o`sha davrdagi matbuot va o`zi tuzgan hamda yozgan darsliklarga kiritilgan.  Chuningdek,  u o`tkir publitsist adib sifatida tanilgan.  Maqolalarida inson va jamiyat,  din va dindorlik,  axloq,  mustamlakachilik va xurriyat,  ziyolilik,  uyushma,  tashkilot,  davlat idorasi masalalariga alohida e`tibor qaratgan.

 

Munavvar qori o`z faoliyati davomida pedagogik,  matbuotchilik,  muharrirlik,  adiblik bilan cheklanmay,  jiddiy siyosiy faoliyat ham olib borgan,  shu sababli mustamlaka hukumati tomonidan bir necha bor hibs qilingan.

 

Evropa savdo-sanoat,  ilm-fanini o`rganishga chaqirgan,  ma`naviy qoloqlikni qoralagan.  U vijdon erkinligini inkor etmagan dunyoviy demokratik davlat tarafdori bo`lgan.  Chu sababli Qo`qon shahrida tashkil topgan Turkiston muxtoriyatini (1917) qo`llab-quvvatlagan.  Umr bo`yi o`z vatanini mustaqil ko`rishni istagan.

 

20-yillarning o`rtalarida milliy ziyolilarni ta`qib qilish kuchayishi natijasida Munavvar qori hamma lavozimlardan chetlashtiriladi.  Biroq hatto qatag`on ham Munavvar qori Abdurashidxon o`g`lini istiqlol g`oyalaridan qaytara olmadi.

 

U 1929 yil 6 noyabrda qamoqqa olinib,  Moskva shahridagi Butirka qamoqxonasida qatl qilingan va Vagankova qabristoniga dafn etilgan.  1991 yilda rasman reablitatsiya qilingan.

 

G. N.  Cherdantsev

 

Gleb Nikanorovich Cherdantsev 1885 yil 4 avgustda Omsk shahrida tug`ilgan.  1909 yilda Sankt-Peterburg Politexnika Instituti Iqtisodiyot fakulütetini tugatib,  Toshkent gimnaziyasida o`qigan. 

1914 yildan Turkiston qishloq xo`jaligi va davlat mulki boshqarmasida ishladi.  1918 yilda Toshkent xalq universitetini tashkil etishda faol ishtirok etib,  keyinchalik uning rektori etib tayinlandi.  1924 yildan SAGU professor-o`qituvchisi,  ijtimoiy fanlar fakulütetini boshqargan.  Gleb Nikanorovich Cherdantsev Davlat reja qo`mitasi raisi va rais o`rinbosari,  Xorazm xalq respublikasi Davlat plan komitetining raisi.  1921-1923 yillarda Turkiston avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasining Davlat rejalash qo`mitasi raisi o`rinbosari,  Markaziy Osiyo respublikalarining iqtisodiy birlashishi bo`yicha Quyi qo`mitani boshqargan.  1923 yilda Buxoro Xalq Sovet respublikasi Davlat plan komitetining raisi.

 

N. A.  Dimo

 

Novo Aleksandrinskiy qishloq xo`jaligi va o`rmon institutida o`qigan,  u N. M. Sibirtsev shogirdi.  V. V.  Dokuchaev rahbarligida "murakkab tabiiy tarixiy tadqiqotlar" da ishtirok etgan.  1898 yili,  bitiruvdan oldin,  u inqilobiy doiralar va talabalar yig`ilishlarida qatnashgani uchun hibsga olingan va Saratovda politsiyasiga deportatsiya qilingan.  To`rt yil o`tib,  1902 yilda unga imtihon topshirishga ruxsat berildi,  natijada u 1-darajali agronom diplomini oldi.

 

1917-1920 yillarda Moskva institutining Tuproqshunoslik kafedrasi professori bo`lib ishladi,  tuproqshunoslik va tuproq kimyo kurslarini o`qidi.  Chu vaqt ichida u Turkiston Universitetini tashkil etishda faol ishtirok etdi va Moskva boshqaruvini boshqardi.

 

Universitetni O`rta Osiyoga ko`chgandan so`ng,  1920 yildan Toshkentda - 11 yil (1930 yil dekabrgacha) Markaziy Osiyo universitetining agronomiya fakulütetining dekani bo`lib ishlagan va ayni paytda "Tuproqshunoslik va Geobotanika" institutini boshqargan.  1929 yilda Tojikistonda tuproq va geobotanik tadqiqotlar bo`yicha 5 yillik rejani ishlab chiqishda ishtirok etgan.  O`zbekiston SSR Markaziy ijroiya qo`mitasi a`zosi (1925-1930).

 

U 1930 yil dekabr oyida "Turkiston sug`orish ishi" da OGPU tomonidan hibsga olingan.  Terrorchilik tekshiruvi 1931 yil iyul oyigacha davom etdi va OGPU kolleji o`limga hukm qilinib,  10 yillik majburiy mehnatga almashtirildi.  1932 yil fevralda ozodlikka chiqib,  1945 yilga qadar Tbilisidagi Zakavkazon suv xo`jaligini ilmiy-tadqiqot institutida erlarning rivojlanishi va tuproq sho`rlanishiga qarshi kurash sohasida sektor rahbari sifatida ishlagan.

 

A. F.  Solükin

 

Andrey Fedorovich Solkin 1895 yilda Penza viloyati Chirkovskiyning Pyrkino qishlog`ida tug`ilgan.  1910 yildan ota-onasi bilan Toshkentda yashagan.  Uning otasi Nikolay Vasilevich Chumilov,  1904 yildan boshlab RSDLP a`zosi va Toshkent temir yo`lchilarining bolüshevik xujayralarining rahbarlaridan biri va 1918 yilda Toshkent Sovetining raisi.  Andrey Solkinning onasi Lukiya Ivanovna 1905 yildan beri RSDLP a`zosi ham bo`lgan.  A. F.  Solkin 1913 yilda Toshkent temir yo`l maktabini "temir yo`l texnikasi" yo`nalishini tugatgan va 1913 yilda Markaziy Osiyo temiryo`lining Toshkent bo`limi yo`lining xizmat ko`rsatuvchisiga aylandi.

 

1920 yil oktyabridan boshlab Turkiston davlat universiteti rektori bo`lib ishlagan.  1922 yilda A. F.  Solkin sog`lig`i sababli Moskvaga chaqirilgan.  Moskvada Moskva Transport muhandislari institutida ishlagan.

 

A. L.  Brodskiy

 

Abram Lvovich Brodskiy yahudiy oilasida Kerchda tug`ilgan.  Ota-onasi vafotidan keyin u Tula shahrida amakisi M. S.  Grinshteyn tomonidan tarbiyalangan.  1901 yilda Tula guberniyasining klassik gimnaziya bo`limini tugatib,  o`sha yili fizika-matematika fakultetining tabiiy kafedrasida Moskva davlat universitetiga o`qishga kirdi.  1902-1904 yillarda hukumatga qarshi urushlarga qarshi namoyishlarda qatnashganlik uchun u universitetda uch marta hibsga olingan va Butyrka qamoqxonasiga tashlangan,  ammo keyin yana universitetga o`qishga kirgan.  Yana bir istisno bilan,  u Kerchda o`z vataniga yuborildi,  u erda mahalliy qamoqxonada olti oy yashadi.

 

1908-1919 yillarda A. L.  Brodskiy A. L.  Chanyavskiy nomidagi Moskva shahar xalq universitetida va Oliy ayollar qishloq xo`jaligi kurslarida o`qigan.  Toshkentdagi Turkiston davlat universiteti tashkil etilganidan so`ng,  1919-yil noyabrü oyida Turkiston universitetining Moskva kengashi,  umurtqasizlar zoologiyasi kafedrasi professori etib tayinlangan. 

 

1920-yil 1-fevral kuni "Olimlar poezdlari" deb nomlangan birinchi so`z bilan A. V.  Brodskiy oilasi bilan birga Toshkentga ko`chib o`tdi.  1920 yilda Turkiston davlat universiteti Fizika-matematika fakulüteti dekani,  1921 yildan esa Turkiston universitetining rektori (1923 yil iyuldan Markaziy Osiyo davlat universiteti).  1943-yilda vafot etgunga qadar hayvonlari zoologiyasi kafedrasining doimiy rahbari bo`lib ishladi.  1932-1943 yillarda SAGUning rektor o`rinbosari lavozimida ishlagan.  1936 yilda AL Brodskiy O`zbekiston SSR ning xizmat ko`rsatgan olimi unvoni berig9g`h.

 

ü

1943 yil 2 yanvarda vafot etdi.  U Toshkentda dafn etilgan.

 

B. G.  Gorodetskiy

 

1896-yilda Kostromada tug`ilgan (10 iyuldagi yangi uslubga ko`ra).  1905 yildan 1913 yilgacha Kineshma Real maktabida o`qidi.  1913-1915 yillarda Sankt-Peterburgdagi Texnologiya institutida o`qigan.  1915 yilda Petrograd universitetiga o`qishga kirdi.

 

1916-1921 yillarda - harbiy xizmatda.  Leningrad davlat universiteti ijtimoiy fanlar fakulteti talabasi (1926-1930).  1931 yilda rus adabiyot institutida aspiranturaga qabul qilindi.  Pushkin Komissiyasining qayta tiklanishi (1931 yil noyabr) - uning a`zosi.

 

1935 yilda Aleksandr Pushkinning "Boris Xudunov" nomli dissertatsiyasini himoya qildi:  "Yaratilish tarixi. " Chu yillardan boshlab SSSR Fanlar akademiyasining rus adabiyoti institutida katta ilmiy xodim bo`lgan (Pushkin uyi)?  Leningrad qamal qilish paytida (1941-1942) - institut direktori o`rinbosari.  Chuningdek,  u IRI kotibi lavozimini egallagan.

 

1942-1944 yillarda Molotov shahrida,  u universitetda ishlagan.  1942 yil 16 dekabrdan 1944 yil 11 avgustgacha Belorussiya davlat universitetining Tarix va filologiya fakulteti dekani,  1943 yil oxiridan boshlab - rus adabiyoti va tilshunoslik tarixi kafedrasi mudiri.  Institutni Leningradga qaytarish munosabati bilan 1944 yil 17 avgustda ishdan bo`shatildi.

 

1944-1948 yillarda Leningrad davlat pedagogika universiteti sovet adabiyoti kafedrasining dotsenti bo`lib ishladi [1].  B.  Tomashevskiy vafotidan so`ng,  Pushkin tadqiqotlar kafedrasi Pushkin uyining yangi rus adabiyoti bo`limini (1957-1972) boshqargan.  1972 yildan beri nafaqaga chiqqan.

 

T. K.  Qori - Niyoziy

 

Toshmuhammad Niyozovich Qori-Niyoziy (1897,  2-sentyabr - 1970,  18-mart) o`zbek sovet olimi,  pedagogi,  matematigi,  O`zSSR Fanlar Akademiyasi akademigi va ilk prezidenti bo`lgan.  U o`zbeklar orasida O`ODU (O`rta Osiyo Davlat Universiteti) fizika-matematika fakultetiga birinchilardan bo`lib o`qishga kirdi va 1930-yili o`qishni muvaffaqiyatli tugatdi.  1931 yildan 1933 yilgacha universitetning rektori lavozimida ishlaydi.  Qori-Niyoziyga o`zbeklardan birinchi bo`lib 1931-yili professor unvoni berildi,  1939-yilda esa fizika – matematika fanlari doktori ilmiy darajasi berildi.  1939-1943 yillar davomida T. N. Qori-Niyoziy O`zbekistonning jamoatchilik,  madaniyat,  maorif va jamoatchilik hayotida muvaffaqiyatli joriy etgan va kirill yozuviga asoslangan yangi o`zbek alifbosini qayta ishlashga rahbarlik qildi.  1946 yildan boshlab T. N. Qori-Niyoziy doimiy ravishda TIQXMMI (Toshkent irrigatsiya va qishloq xo`jaligini mexanizatsiyalashtirish muhandislari instituti) oily matematika kafedrasi mudiri bo`lib ishladi.  T. N. Qori-Niyoziy o`zbek matematika terminologiyasi,  oliy va o`rta o`quv muassasalari uchun haqiqiy matematik adabiyotlar asoschisi hamda fan tarixi bo`yicha yirik mutaxassis hisoblanadi.  Uning uch yuzdan ortiq ilmiy ishlari nashr qilingan,  jumladan,  fan sohasida olamshumul ixtiro sifatida chuqur tan olingan «Ulug`bekning astronomiya maktabi» monografiyasi 1952 yilda davlat mukofotiga sazovor bo`ldi.

 

Olim 1940 yildan deyarli 10 yil davomida buyuk olim astronom Ulug`bekning qo`lyozma manbalarini o`rgandi va uning ilmiy ishlarining davomiga tadqiqot ishlarini olib bordi.  Bu ishlarning natijasida u Ulug`bekning astronomiya maktabi to`g`risida yirik ilmiy ish yaratdi.  T. N. Qori-Niyoziyning «Ulug`bekning astronomiya maktabi» nomli kitobi birinchi marta Moskvada 1950 yilda SSSR Fanlar Akademiyasida (rus tilida) nashr qilindi.  Qori-Niyoziy ko`p monografiya,  uslubiy qo`llanmalar va “Cho`ra davridagi O`zbekistonning madaniyati tarixi” asari muallifi.  Olimning asarlari sakkiz tomli nashrni tashkil qildi.  Har bir satr xalqqa muhabbat,  uning obodligi,  odamlar ma`naviyati,  ilm va madaniyatning yashnashi kabi tuyg`ularga boy.  Uni O`zbekiston ziyoliylari oqsoqoli deb atashadi.  T. N. Qori-Niyoziy butun umrini ilm va madaniyatga xizmat qilishga bag`ishlagan.  O`zbekistonda ilm va madaniyatning rivojlanishi bevosita Qori-Niyoziy nomi bilan bog`liq.  Olim 50 yildan ortiq bor kuchini xalqqa xizmat qilishga bag`ishlagan.  U jamiyat ijtimoiy va siyosiy hayotida faol ishtirok etgan,  yoshlar tarbiyasiga ko`p kuch va quvvat sarflagan.  1941 yili O`zSSR hukumati tomonidan Samarqand shahridagi Amir Temur va temuriylar Go`ri Amir majmuasiga ekspeditsiya tashkil qilinadi,  shulardan :  T. N. Qori-Niyoziy (rais),  M. M. Gerasimov (SSSR FA xodimi,  antropolog haykaltarosh),  professor antropolog L. V. Oshanin,  professor sharqshunos A. A. Semenov va boshqalar.  1937-1940 yillarda T. N. Qori-Niyoziy O`zbekiston XKK qoshidagi Fanlar qo`mitasi prezidiumining raisi,  O`zbekistondagi SSSR FA filiali raisi bo`lgan.  1939-1943 yillarda – O`zSSR XKK raisining fan,  madaniyat va san`at bo`ycha muovini.  1943 yili akademiklikka saylangan va 1943-1947 yillarda O`zbekiston Fanlar Akademiyasi birinchi raisi bo`lgan.  U O`zbekiston tarixiy obidalar va madaniyatini himoya qilish Jamiyati prezidiumining raisi muovini,  Xalq universitetlari Respublika Kengashi raisi,  “Fan va turmush” jurnali muharriri va bir qator ilmiy jamoat kengashlar va jamiyatlar a`zosi bo`lgan.  T. N. Qori-Niyoziy ko`p xalqaro kongreslar va simpoziumlarda ishtirok etgan,  1954 yilda Xalqaro astronomik jamiyati a`zosi,  1968 yilda Fanlar tarixi bo`yicha 12 Xalqaro kongressida Bosh Assambleyasi a`zosi etib saylangan.  Ko`p chet el davlatlarida bo`lgan (Yaponiya,  Hindiston,  Italiya,  Bolgariya,  Afg`oniston va boshqa).

 

V. Ya.  Yarotskiy

 

Vasiliy Yakovlevich Yarotskiy inqilobiy,  bolshevik,  taniqli bolshevik MP Tomskiyning do`sti,  tarixchi,  rektor va Markaziy Osiyo davlat universiteti (SAGU) professori.  Jon Reedning "Dunyoni Saqlaydigan O`n Kun" nomli kitobiga ruscha birinchi tarjimasining muallifi (Krasnaya Nov,  Moskva,  1924 y. ,  N.  Leninning Amerika nashriga,  N.  Krupskaya rus tilidagi nashrga va V.  Yarotskiyning so`zlariga).

 

1930 yil oktyabr oyidan boshlab Yo Ya Yartskiy Toshkentda ishlaydi,  u erda tashkiliy,  ilmiy va pedagogik ish bilan shug`ullanadi O`zbekiston SSR Xalq ta`limi xalq komissarligining Bosh ilmiy kengashi raisining o`rinbosari lavozimida,  umumta`lim maktablari va texnik maktablarni qayta ishlash bilan shug`ullangan,  O`zbekiston oliy o`quv yurtlari va ilmiy muassasalari ilmiy xodimlarining malakasini qayta ko`rib chiqish bo`yicha komissiya raisi bo`lgan.

 

1933 yil may oyida KPSS Markaziy Qo`mitasining Sredazburo qarori bilan Markaziy Osiyo davlat universiteti rektori (SAGU) etib tayinlandi.  Yarotskiyning bevosita yordami bilan SGUning Pamir kompleks ekspeditsiyasi yaratildi,  u 1933 yildan 1937 yilgacha mintaqani har tomonlama o`rganish bilan shug`ullanadi.

 

T. A.  Sarimsoqov

 

Chahrixon qishlog`ida (hozirgi Andijon viloyati,  Andijon viloyati) 1915 yil 10 sentyabrda tug`ilgan (boshqa manbalarga ko`ra - 29 avgust).  1936 yilda V. Lenin nomidagi SSSU fizika-matematika fakultetini bitirgan (Toshkent).

 

Sarimsoqov ehtimollik nazariyasi va matematik statistika bo`yicha taniqli mutaxassis.  100 dan ortiq ilmiy asarlar muallifi.  1936 yildan - ilmiy xodim,  dotsent,  SAGU professori (1942),  kafedra mudiri shu erda.  Fizika-matematika fanlari doktori (1942),  O`zSSR Fanlar akademiyasining akademigi (1943),  1943-1944,  1952-1958,  1971 yil - SAGU rektori,  1946-1952 yillarda - O`zSSR Fanlar akademiyasining prezidenti,  1960-1971 yillarda - O`zbekiston SSR o`rta va oliy ta`lim vaziri.

 

Sovet Ittifoqi a`zosi (b) 1944 yildan beri.  SSSR Oliy Kengashi a`zosi 3 chaqiriq (1950-1954).

 

1995 yil 18 dekabrda vafot etdi.

 

S. U.  Umarov

 

Sulton Umarovich Umarov 1908 yil 24 avgustda Xujand shahrida tug`ilgan.  Bitirgandan keyin u Samarqandga ko`chib o`tadi va u erda ta`limni Pedagogika institutida,  keyin Pedagogika Akademiyasida davom ettiradi.  Tabiiy-matematika fakultetida fanni muvaffaqiyatli tamomlab,  akademiyada o`qishni davom ettirdi.  U yosh istiqbolli mutaxassis sifatida O`zbekiston Respublikasini 1933 yilda Leningraddagi SSSR Fanlar Akademiyasi Fizika institutining aspiranturasiga yuboradi.

 

1936 yilda doktorlik dissertasiyasini muvaffaqiyatli himoya qilganidan so`ng S. U.  Umarov Samarqanddagi O`zbekiston davlat universitetining dotsenti lavozimiga taklifnoma oldi,  u erda 1941 yilgacha ishladi.  Uning yuksak ilmiy va tashkiliy qobiliyatlari diqqatga sazovor va 1941 yilda u uzoq muddatli pedagogika instituti prorektori lavozimiga taklif qilindi,  keyin esa 1942 yilda Toshkentdagi Markaziy Osiyo davlat universiteti rektori etib tayinlandi.

 

Bir muddatdan so`ng S. U.  Umarov O`zSSR Vazirlar Kengashi raisining o`rinbosari etib tayinlandi.  1945 yilda u 1945-1950 yillarda tug`ilgan o`z universitetiga qaytdi.  respublikaning yirik ilmiy va madaniy markazini tashkiliy ravishda boshqaribgina qolmay,  ilmiy ish olib boradi,  nazariy fizika kafedrasini boshqaradi.  1950 yilda O`zSSR Fanlar akademiyasining Fizika-texnika instituti ilmiy xodimlarini mustahkamlash haqida nutq so`zlagan S. U.  Umarov institutning Nazariy fizika kafedrasi mudiri etib tayinlandi va 1956 yildan buyon institutni boshqaradi.

 

SAGUda professor lavozimida qolib,  Sulton Umarovich Respublikani yirik ilmiy markazlarda yosh mutaxassislarga malaka oshirishni tashkil etish uchun respublikada fizik kadrlarni malakali kadrlar bilan ta`minlash uchun ko`p ishlar qilmoqda.  Jahon nomiga ega bo`lgan olim,  fanning asosiy tashkilotchisi,  davlat fikriga ega,  iqtidorli o`qituvchi va ilmiy yoshlar o`qituvchisi,  S. U.  Umarov ilm-fan sohasida alohida e`tibor qozondi.

 

T. Z.  Zohidov

 

Qo`qon shahrida 10 may,  1906 tug`ilgan (- Toshkentda bir necha boshqa manbalarga ko`ra).  Tez orada uning tug`ilganidan keyin u 1931 yilda tugatib,  1926 yilda O`rta Osiyo universiteti kirdi Toshkentda,  ko`chib va ma`muriyati bitiruvchilarning tark - u ilmiy xodim bo`lib ishlagan,  1949 uchun 1931 dan,  tayinlandi professor 1949 yilda,  bir vaqtning bilan 1941 1945 uchun u O`zbekiston Kompartiyasi oliy o`quv yurtlari va ilm-fan sohasini boshchiligidagi.  1946 yildan 1952 uchun u Botanika va Zoologiya instituti direktori o`rinbosari sifatida xizmat qilgan,  va 1952 dan 1981 uchun,  u Zoologiya va parazitologiya instituti direktori sifatida xizmat.

 

Asosiy ilmiy ishlar O`zbekiston SSR umurtqali hayvonlarining faunasini,  xususan,  Karakumovni o`rganishga bag`ishlangan.  Uning asarlari o`zbek SSR cho`llarining zoogeografik rayonlashtirishda ishlatilgan.

 

A. S.  Sodiqov

 

Abid Sadykovitch Sodiqov (1913 yil 19 noyabr,  Toshkent,  1987 yil,  21-iyul,  Toshkent) - o`zbek organik kimyogar,  akademik (1947) va O`zbekiston SSR Fanlar akademiyasining prezidenti (1966-1984),  SSSR Fanlar Akademiyasining 1972 yil 28 noyabrda Umumiy va texnik kimyo kafedrasida (1966 yil 1 iyuldan boshlab),  Sotsialistik mehnat qahramoni (1973).

 

O`rta Osiyo (Toshkent) universitetini (1937 y. ) Tugatganidan so`ng Toshkent to`qimachilik institutida (1937-1939),  O`zbekiston universitetida (1939-1941) o`qitgan.  1941 yildan Markaziy Osiyo (Toshkent) universitetida (1956 yildan kafedra mudiri,  1958-1966 yillarda rektor) ishladi.  Chu bilan birga u O`zSSR Fanlar Akademiyasining Kimyo Instituti direktori (1946-1950,  Sodiqov vafot etganidan so`ng institut nomi berilgan) va O`zSSR Fanlar Akademiyasi Bioorganik Kimyo bo`limi boshlig`i (1973 yildan).

 

Tabiiy birikmalar kimyosi,  asosan,  alkaloidlar ustida ish olib boradi.  Uning rahbarligi ostida,  spektroskopiya va radio spektroskopiyasi,  kvant kimyosi,  konformatsion tahlil va kimyoviy tuzilmalar va xususiyatlarni matematik modellashtirish tabiiy birikmalar va bioorganik kimyo o`rganish amaliyotida keng qo`llanilgan.

 

S. X.  Sirojiddinov

 

S. Sirojiddinov O`zbekistonda Ehtimollar nazariyasi va matematik statistika maktabining rivojlanishi,  kengayishi va butun dunyoga mashhurlik darajasiga olib kelgan buyuk matematik olimdir.

 

U o`tgan asrning 40-yillari oxirida V. I. Romanovskiy rahbarligida ko`p o`lchovlik polinomlar va Ermit ko`phadlarini tadqiq etdi.  S. H. Sirojiddinov tomonidan isbotlangan bir jinslik Markov zanjirlariga oid limit teoremalari matematika dunyosiga ma`lum.  Akademik olim S. X. Sirojiddinov 180 ga yaqin ilmiy ishlar muallifi.  U 10 ta fan doktori va 40 dan oshiq fan nomzodlarini tayyorlashga muvaffaq bo`ldi.  Uning shogirdlari o`z ustozi ilmiy maktabining hozir yangi shahobshalariga asos solib,  ularni rivojlantirmoqdalar.

 

Ch. A.  Alimov

 

Chavkat Orifjonovich Alimov – atoqli olim,  matematik-fizika va funksional analiz sohasidagi,  differentsial operatorlarning spektral nazariyasi,  matematik-fizika tenglamalari uchun chegaraviy masalalar nazariyasi va garmonik analizga ulkan hissa qo`shgan yirik mutaxassisdir.  O`zbekiston respublikasi Beruniy nomidagi Davlat mukofoti sovrindori.

 

Ch. O. Alimov 100 dan ortiq ilmiy maqolalar va ko`pgina o`quv-metodik ishlar chop ettirgan.  Uning o`quvchilari orasida 6 ta fan doktorlari va 20 dan ortiq fan nomzodlari etishib chiqqan.

 

E. Yu.  Yusupov

 

O`zbekiston SSR Oliy Kengashi raisi (1983-1985),  Rossiya Fanlar Akademiyasi muxbiri Erkin Yusupovich Yusupov (15 mart 1929,  Toshkent,  O`zbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi,  SSSR - 2003 yil 5 avgust).

 

1955 yildan Toshkent pedagogika instituti falsafa kafedrasi mudiri.  Nizomiy.  Ilmiy faoliyat sohasi tarixiy va dialektik materializm,  ilmiy ateizm tarixi va nazariyasi.  1980-yillarning oxirlarida.  1990 yillar boshida.  - Toshkent davlat universitetining rektori.

 

1987 yil 23 dekabrda SSSR Fanlar Akademiyasining muxbir a`zosi.  - Falsafa va huquq bo`limi (ilmiy kommunizm,  sotsializmning ijtimoiy va siyosiy muammolari).  O`zbekiston Fanlar akademiyasining to`liq a`zosi (1979).

 

T. N.  Dolimov

 

Turabek Dolimov 1936 yilda Toshkent shahrida tug`ilgan.  Toshkent davlat universitetining Geologiya fakultetini bitirgan,  keyinchalik Fanlar akademiyasining Geofizika va geologiya institutini tamomlagan,  uzoq yillar davomida mamlakatning eng yirik ilmiy markazlaridan biri - O`zbekiston Milliy universiteti - professor,  kafedra mudiri,  dekan,  prorektor va rektorda ishlagan.

 

2009 yilda Fanlar akademiyasining akademigi,  geologiya-mineralogiya fanlari doktori,  professor Turabek Dolimov ilmiy ish uchun Davlat mukofoti - Vitaliy Troitskiy bilan birgalikda yozilgan "Evolyutsion geologiya" kitobini qo`lga kiritdi.

 

Turabek Dolimov 46 yil davomida 200 dan ortiq ilmiy ishlarni,  shu jumladan 3 ta darslik va o`quv qo`llanmalarni,  14 ta risolani,  geologiya bo`yicha rus-o`zbek tilidagi tushuntirish lug`atini va bir qator davlat geologik va tematik xaritalarini chop etdi.

 

R. R.  Ashurov

 

Ilmiy darajasi:  Fizika-matematika fanlari doktori Ilmiy unvoni:  professor Tug`ilgan sanasi:  19/19/1955

 

Ilmiy qiziqishlari:  • Harmonik tahlil?  • differentsial va psfododifferentsiya operatorlarining spektral nazariyasi?  • Fourier konvertatsiyasi va dalgacık konvertatsiya qilish?  • Chiziqli buyurtma operatorlari.

 

G`. I. Muxamedov

 

1972 yildan 1976 yilgacha - Toshkent davlat universitetining fizika fakulteti radiologiya fizikasi bo`limining aspiranti,  muhandisi.

 

1976 yildan 1997 yilgacha - Toshkent irrigatsiya va qishloq xo`jaligini mexanizatsiyalashtirish instituti katta o`qituvchisi,  TIIEChX Umumiy fizika va kimyo kafedrasi mudiri,  shuningdek O`zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi suv muammolari instituti laboratoriyasining ilmiy rahbari.

 

1997 yildan 2005 yilgacha - Jizzax davlat pedagogika instituti rektori.  2005 yildan 2006 yilgacha - Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika universiteti rektori.  1949 yil 20 dekabrda Toshkent shahrida tug`ilgan.  Oliy ma`lumotga ega.  1972 yilda Toshkent davlat universitetini fizika fakultetini tamomlagan.

 

2001 yilda "Do`stlik" ordeni,  2009 yil "El-yurt kurmati" ordeni,  "Meunatta karakatgangligi uchun" medali,  2006 yilda "O`zbekiston Mustillikligining 15 yilligi" faxriy unvoni,  "O`zbekiston Respublikasi xizmat ko`rsatgan respublikasi" faxriy unvoni Iqtisodchi "1982 yilda mukofotlangan.

Asosiy ko‘rsatkichlar
1250 Ïðîôåññîð-¢êèòóâ÷èëàð ñîíè
17650 Jami talabalar soni
3500000 ARM fondi
56 Yo‘nalish bakalavr
125 Xalqaro talabalar soni
128 Xalqaro professor-o`qituvchilar soni
91 Mutaõassislik magistratura