USV (Unmanned Surface Vehicle) — suv yuzasida insonning bevosita ishtirokisiz harakatlanishga mo‘ljallangan avtonom uchuvchisiz kema bo‘lib, ekologik monitoringni amalga oshirish, suv havzalarini tadqiq etish hamda qutqaruv operatsiyalarini qo‘llab-quvvatlash maqsadida ishlab chiqilgan innovatsion texnik qurilmadir. Ushbu qurilma ixtirochisi O’zbekiston Milliy universiteti talabasi Azizbek Boboqulovdir.
Mazkur qurilma elektr dvigateli, akkumulyator batareyasi, GPS navigatsiya moduli, masofadan boshqarish tizimi, avtopilot hamda sun’iy intellekt asosida ishlovchi ma’lumotlarni tahlil qilish tizimi bilan jihozlangan. Ushbu tizimlar o‘zaro integratsiyalashgan holda kemaning suv yuzasida harakatlanishini, belgilangan koordinatalar bo‘yicha navigatsiya qilishini va dasturlashtirilgan vazifalarni operatorning doimiy aralashuvisiz bajarishini ta’minlaydi.
Ixtironing muhim xususiyatlaridan biri — sun’iy intellekt texnologiyalari yordamida vizual ma’lumotlarni qayta ishlash va tahlil qilish imkoniyatidir. Kemaning old qismiga o‘rnatilgan kamera suv yuzasi hamda atrof-muhitni real vaqt rejimida kuzatish, tasvirlarni qayd etish va ehtimoliy xavfli holatlarni aniqlash uchun xizmat qiladi. Kamera orqali olingan ma’lumotlarni intellektual tahlil qilish natijasida kuzatilayotgan muhitdagi o‘zgarishlarni baholash va operatorning qaror qabul qilish jarayonini qo‘llab-quvvatlash mumkin.
Qurilmaning asosiy qo‘llanilish yo‘nalishlaridan biri ekologik monitoring hisoblanadi. USV yordamida ko‘llar, suv omborlari, kanallar va boshqa suv havzalarining holatini kuzatish, belgilangan hududlar bo‘ylab ma’lumot to‘plash hamda qo‘shimcha sensorlar yordamida suvning fizik-kimyoviy ko‘rsatkichlarini o‘rganish mumkin. Avtonom navigatsiya tizimi belgilangan marshrutlar bo‘yicha harakatlanish va suv havzalarining muayyan qismlarini tizimli ravishda tekshirish imkonini beradi.
Shuningdek, ixtiro qutqaruv operatsiyalarida foydalanish uchun ham amaliy ahamiyatga ega. Kema suv yuzasini masofadan kuzatish, suvdagi odamlarni vizual qidirish, xavfli hududlardagi vaziyatni baholash va qutqaruv xizmatlariga zarur ma’lumotlarni yetkazishda yordam berishi mumkin. Sun’iy intellekt asosida tasvirlarni tahlil qilish qidiruv jarayonining samaradorligini oshirishga hamda inson uchun xavfli bo‘lgan hududlarda dastlabki kuzatuv ishlarini amalga oshirishga xizmat qiladi.
USV konstruksiyasini modulli tarzda takomillashtirish kelgusida uni turli sensorlar, suv sifatini o‘lchash uskunalari, aloqa modullari va qutqaruv vositalari bilan jihozlash imkonini beradi. Bu esa qurilmaning funksional imkoniyatlarini kengaytirish va uni turli amaliy vazifalarga moslashtirish uchun zamin yaratadi.
Xulosa qilib aytganda, mazkur ixtiro GPS navigatsiyasi, avtonom boshqaruv, videokuzatuv va sun’iy intellekt texnologiyalarini yagona tizimga birlashtirish orqali suv havzalarini ekologik nazorat qilish hamda qutqaruv ishlarini axborot bilan ta’minlashga qaratilgan. Qurilma suv muhitida ma’lumotlarni masofadan to‘plash, inson ishtirokini kamaytirish va xavfli sharoitlarda kuzatuv ishlarini amalga oshirish uchun istiqbolli texnik yechim hisoblanadi.
